Бесплатный фрагмент - სულის ქრონიკები: მეხსიერების ლაბირინთები

ყველა დამთხვევა არაშემთხვევითია

ეს წიგნი არ არის წარსულ ცხოვრებაზე. ის სულის იმ გზაზეა, რომელიც თითოეულ ჩვენგანზე გადის. იმის შესახებ, თუ როგორ იქცევა შიში სიყვარულად.

ეძღვნება ჩემს შვილებსა და მეუღლეს

პროლოგი. სულის ხმა

ოდესმე თუ გწვევიათ დეჟავიუს უცნაური განცდა — ხვდებით ადამიანს, სრულიად უცნობს, და უეცრად იდუმალი ტალღა გადაგივლით? თითქოს ოდესღაც, დროთა მიღმა, უკვე იცნობდით მას. გონება ამაოდ ეჭიდება მოგონებას — ვერ იხსენებთ ვერც ადგილს, ვერც დროს, თუმცა მაინც მთელი არსებით ეხმიანებით. თითქოს ვიღაც უხილავი სულში ჩაგჩურჩულებთ: «ჩვენ უკვე შევხვედრივართ ერთმანეთს».

ან კიდევ სიზმრები… ისეთი სიზმრები, რომელთა შემდეგაც, გამოღვიძებულს, გეუფლება განცდა, რომ ეს მხოლოდ ფანტაზიის ნაყოფი კი არა, ცხადი მოგონებაა. მიაბიჯებ მზით განათებულ მოედანზე და იცნობ ყოველ კუთხე-კუნჭულს, ყველა თაღოვან გასასვლელს, თუმცაღა იქ არასოდეს გაგივლია.

მე ასე დამმართნია. თანაც მრავალგზის. ადამიანებთან, ადგილებთან, თითქოსდა უმნიშვნელო წვრილმანებთან: სურნელთან, ბგერასთან, შეხებასთან. თითქოს ვიღაც ჩემსავე ძველ ნაკვალევზე მიმიძღვის და მახსენებს: «ყველაფერი უკვე იყო… ყველაფერი გრძელდება».

რა არის შენი დღევანდელი ცხოვრება, თუ არა ერთი ფურცელი უზარმაზარ წიგნში, სადაც ბიბლიოთეკის ყოველი თარო ცალკეულ სამყაროდ გაშლილა. ამ წიგნის თავები შენი გარდასახვებია, სტრიქონები კი — მეხსიერების ანაბეჭდები, რომლებიც დროის მიღმა ინახება.

როდესაც «სულის ქრონიკების» წერა დავიწყე, არ ვიცოდი, სად მოვიძიებდი საჭირო სიტყვებს და საით წამიყვანდა ფიქრები… ეს წიგნი თითქოს თავისით იწერებოდა. მე მხოლოდ გამტარი ვიყავი ქაოსიდან სტრუქტურისაკენ; ფორმას ვაძლევდი ჩემი მეხსიერების ლაბირინთებში გაბნეულ გრძნობებს, სიმბოლოებსა და ფიქრებს.

თითოეული თავი იბადებოდა, როგორც დიალოგი — საკუთარ თავთან, ღმერთთან, ცხოვრებასთან. დიდხანს ვერ ვხვდებოდი, რისთვის ვიყავი აქ. რატომ მაინცადამაინც ამ სხეულში, ამ ეპოქაში, ამ გარემოებებში. რატომ მიზიდავდა ასე ძლიერ შინაგანი სამყარო — არსი, ჭეშმარიტება და ის, რასაც ხელით ვერ შეეხები, მაგრამ მთელი არსებით იგრძნობ.

წერის პროცესი სამყაროსა და საკუთარ თავს შორის ნდობის აქტად იქცა. ფურცლებზე გადმომქონდა ყველაფერი, რასაც მანამდე გულში ვიკლავდი: ყველა ძველი წყენა, შიში თუ დღემდე გამოუთქმელი სათქმელი — ახლა სიტყვებად იღვრებოდა ყველაფერი, რისი ბოლომდე თქმაც და რისგან დაცლაც ადრე ვერ შევძელი. დროთა განმავლობაში წერა აღარ იყო გააზრების მცდელობა — სათქმელი თავად იკვლევდა გზას, მე კი მხოლოდ მისი გამტარი ვიყავი.

დიდხანს მიჭირდა იმის აღიარება, რომ ყოველი ტანჯული, მომაკვდავი თუ მოღალატე ჩემში სახლობდა; რომ სწორედ მე ვიყავი ის, ვინც დუმდა, ვისაც ეშინოდა და ვინც იმალებოდა. მივხვდი, რომ მხოლოდ ის კი არ ვარ, ვისაც უყვარს, არამედ ისიც, ვინც კარგავს; არა მხოლოდ გადარჩენილი, არამედ უფსკრულში გადაჩეხილიც. ეს ყველაფერი უკვე მომხდარიყო — სადღაც, ოდესღაც, ათასგვარი სახით. მე მხოლოდ ნება დავრთე ამ განცდებს, ჩემში ხმა ეპოვათ და გამოაშკარავებულიყვნენ.

«სულის ქრონიკები» — ეს არის გზა, რომელსაც ყოველი სული გადის ბნელსა და ნათელს, ეგოსა და სიყვარულს შორის. სულის ოცდაოთხივე განსხეულება იმ არქეტიპთა ანარეკლია, რომელთაც თითოეული ჩვენგანი ატარებს. ჩვენ ხომ ყველანი ვყოფილვართ განდევნილნიცა და მბრძანებელნიც, მკურნალნიცა და დამანგრეველნიც, მაძიებელნიცა და სასოწარკვეთილნიც. ასე თუ ისე, ყველანი მივყვებით შიშის, ძალაუფლების, სიყვარულისა და თავისუფლების საფეხურებს. ჩვენ ამ ორბუნებოვან სამყაროში სწორედ იმისთვის მოვედით, რომ თავდაპირველი ერთიანობა არ დავივიწყოთ.

აქ ყველაფერი ორბუნებოვანია — ნათელი და ბნელი, ტკივილი და განკურნება, «მე» და «შენ». თუმცა სწორედ ამ უკიდურესობებს შორის ჭიდილში ვსწავლობთ ჭეშმარიტების ამოცნობას. ჩვენ ვხედავთ გმირებს, რომლებიც განდევნის შიშს სძლევენ, თუმცა უფრო დიდ განსაცდელს — არსებობის უაზრობას — ეჯახებიან და სწავლობენ, თავადვე შთაბერონ აზრი საკუთარ ყოფას. ჩვენს სულებს ხომ დიდი ხანია აფრთხობთ საკუთარი თავისუფლება და ის უდიდესი პასუხისმგებლობა, არჩევანის გაკეთებას რომ ახლავს.

შენს ბედისწერაში ყოველი მოვლენა, ისევე, როგორც ამ წიგნის თითოეული თავი, კანონზომიერია. სული ჯერ ყოფიერების პირველსაწყის კანონებს ეუფლება, შემდეგ სტიქიებისა და მითების ქარცეცხლს გადის და მხოლოდ ამის შემდეგ იღებს ადამიანურ ფორმას, რათა სიყვარული ისწავლოს. ყოველი ამბის მიღმა ის არჩევანის წინაშე დგება — არჩევანისა, რომელსაც სულიერი ზრდისკენ მიჰყავს. ეს ერთმანეთში გადახლართული განსხეულებანი ერთიან სურათს ქმნის — საკუთარ თავთან დაბრუნების გზას. ნუ ეცდებით, ყველაფერი ერთბაშად წაიკითხოთ. მიეცით თავს დრო, თითოეული ამბავი თქვენეულ განცდად აქციოთ.

გმირების პირადი დრამები აქ ისტორიულ მოვლენებს ერწყმის, სულის ძიებანი კი — სხვადასხვა ეპოქის ფილოსოფიასა და რწმენა-წარმოდგენებს. მე არ მიძებნია დოკუმენტური სიზუსტე; ეს წიგნი მხოლოდ მოპატიჟებაა ფიქრისა და საკუთარი თავის უკეთ შესაცნობად. მიუხედავად სიმბოლოების, ამბებისა და კულტურების მრავალფეროვნებისა, არსი ერთია: შენ უკვე ერთ მთლიანობას წარმოადგენ. შენმა სულმა ყველაფერი იცის — ახლა შენი ჯერია, გაიხსენო.

შენ სწორედ იმ ცხოვრებით ცხოვრობ, რომელიც ოდესღაც თავადვე აირჩიე. ფიქრები, ქმედებები, განზრახვები — ყოველივე ეს ქმნის შენს რეალობას აქ და ამჟამად. შენი ცხოვრების ყოველი წამი არა შემთხვევითობა, არამედ შენივე არჩევანის გაგრძელებაა.

განვლილი ცხოვრებების ექო ჩვენი სულის მეხსიერებაშია აღბეჭდილი და ვადა არასოდეს გასდის. თუმცა, ეს ტვირთი კი არა, შესაძლებლობაა, დავინახოთ, გავაცნობიეროთ და, ბოლოსდაბოლოს, განვთავისუფლდეთ.

ამ წიგნზე მუშაობისას ყოველდღიურად სულ უფრო ცხადად ვრწმუნდებოდი: ცხოვრება უწყვეტი შემოქმედებაა, შანსი იმისა, რომ ყოველდღე ხელახლა შექმნა საკუთარი თავი.

ტბორის პირას ვზივარ და წყალს ქვებს ვესვრი. ტალღოვანი წრეები ზედაპირზე სულ უფრო ფართოდ იშლება და დილის მყუდროებაში ითქვიფება. ჰაერი ისეთი კამკამაა, გეგონება, თავად დრო სუნთქავს ჩემ გვერდით. ანარეკლში ცაა, ღრუბლები და ჩემი ბავშვური სახე. მეღიმება. და სწორედ ამ ღიმილში იბადება გზა. ისტორია, სადაც დრო წყვეტს ერთხაზოვნებას და მარადიულ წრედ იქცევა.

თავი 1. კოსმოსი. შესაქმე

სანამ სული განსხეულდებოდა და სახელს შეიძენდა, არსებობდა მხოლოდ მდინარება: უფორმო, უმიზნო და უსაზღვრო. ყველაფერი ერთდროულად ხდებოდა: დაბადებაცა და გაქრობაც; არ არსებობდა არც ზენა და არც ქვენა, არც დასაბამი და არც დასასრული. ამ სივრცეში, სადაც ყოველივე განუყოფელი იყო, სულს პირველად გაუჩნდა სურვილი, განსხვავება შეეცნო.

და იქნებ ამ შორეულ ხმათა ექომ გააღვიძოს შენშიც იმ უსახელო სამყაროს ხსოვნა, რომლის ჰანგებს ჯერ კიდევ მის სახელდებამდე ამოიცნობდი…

ვიბრაცია. ჩასუნთქვა

მასაჟის მაგიდაზე ვწევარ. ოთახში ბინდბუნდია, სანდლის სურნელი ტრიალებს. თამარა ნელა ასრიალებს ხელისგულებს ჩემს ზურგზე, კუნთებს ისე ჭიმავს, თითქოს სიმებიაო. სხეულში ბგერა იბადება — დაბალი, სხეულის სიღრმიდან ამომავალი და მავედრებელი.

ყოველი მოძრაობისას ვგრძნობ, როგორი ნატიფი ხდება კანი, სხეული კი — ჰაეროვანი. მთელი სამყარო ერთ წერტილში, მის შეხებაში, მოიყუჟა. მესმის საკუთარი სისხლის დინება, სხეულის პულსაცია.

ზოგჯერ ტკივილი მეტისმეტად მძაფრდება, მაგრამ თამარა მიჩურჩულებს: ისუნთქე! მეც ვსუნთქავ: ჩასუნთქვა, ამოსუნთქვა… სუნთქვა ერთადერთია, რაც ამ უფსკრულთან, კოსმოსსა და საკუთარ სხეულთან მაკავშირებს.

ის თასს ააწკრიალებს. ბგერა ტალღასავით იღვრება ჰაერში და ნელ-ნელა მინავლებას იწყებს. — შეგერგოს, ანნო. ნუ ჩქარობ, — მეუბნება თამარა, — ცოტა ხანს ასე გაჩერდი.

მეც ასე ვრჩები. სიცარიელე ვიბრაციით ივსება…

(თბილისი, 2025)

ვიბრაცია იყო სულის პირველი ჩასუნთქვა, რომელმაც სამყარო შვა. სამყარო, რომელმაც ამოსუნთქვისას ადამიანი დაბადა.

ჩვენ ყველანი იმ სიჩუმისა და სიცარიელის ნაშიერნი ვართ, რომელიც ფიქრამდე, ფორმამდე და სახელამდე არსებობდა. ზოგს ის დღემდე უფსკრულის პირას დგომას ახსენებს და აფრთხობს, ზოგს კი — შინაგან ძალას ანიჭებს, როგორც საწყისთან დაბრუნების აღქმას. როცა ამ რხევას საკუთარ თავში ვგრძნობ — გულისცემაში, სუნთქვის რიტმსა თუ ხელისგულების შეხებაში — სულთან კავშირი ცოცხლდება. თითქოს იმ პირველსაწყის სივრცეში ვბრუნდები, რომელშიც სამყარო ჯერ კიდევ არ გაფართოებულა, მაგრამ მის წყვდიადში უკვე ფეთქავდა პულსი და სული მასში იყო განფენილი.

ამ უხმო წერტილში მკვიდრობდა ერთიანი სული — საწყისი, საიდანაც ყველაფერი გამობრწყინდა და საითკენაც ყველაფერი მიისწრაფვის. ის არც ქმნიდა და არც ბრძანებდა — მას მხოლოდ საკუთარი თავის დანახვა სურდა მილიონობით სულის ანარეკლში. სწორედ ეს სურვილი იქცა სამყაროს დაბადების პირველ ბიძგად, როცა სულმა პირველად აღიქვა საკუთარი თავი სამყაროსაგან გამიჯნულად.

ვიბრაციის ჟამს სული სამყაროს ბავშვივით უმზერდა — მეხსიერების, წარსულის გარეშე, მხოლოდ საკუთარი მეობის განცდით. ყოველივე — სინათლე, სიბნელე თუ მოძრაობა — ახლად აღმოჩენილი იყო. ის არ ეძებდა აზრს, არ სვამდა კითხვებს, უბრალოდ, სამყაროსთან ერთად თრთოდა, როგორც გული, რომლისთვისაც ჯერ კიდევ უცხოა სიმძიმის განცდა

ყოველი თრთოლვისას იბადებოდა შესაძლებლობა — სული სინათლედ, სითბოდ თუ მატერიად ქცეულიყო. ის ამ დინებებს შორის მიედინებოდა და სამყაროს მანამ შეიგრძნობდა, სანამ რეალობად იქცეოდა. ზოგი ტალღა ნელა და მდორედ მოედინებოდა, ზოგი კი ისე სწრაფად ასკდებოდა ნაპირს, როგორც მომავალი სინათლის ნაპერწკალი. მიუხედავად იმისა, რომ ყველაფერი კვლავ მთლიანობას ინარჩუნებდა, ტალღები უკვე სხვადასხვაგვარობისაკენ მიილტვოდნენ, თითქოს სამყარო გამრავალფეროვნებას სწავლობდა.

ტალღები ერთმანეთს კვეთდნენ, ძლიერდებოდნენ და მინავლდებოდნენ, კვალად კი უცნაურ მოხატულობებს ტოვებდნენ. ზოგან დაძაბულობა პიკს აღწევდა — იქ სიმკვრივის პირველი კერები, პატარა ნაპერწკლები იბადებოდა, რომელთაც ფორმის წამიერად შენარჩუნება შეეძლოთ. თუმცა სივრცე კვლავაც მეტისმეტად გავარვარებული და მკვრივი იყო იმისათვის, რომ სინათლესა და ბგერას გარეთ გამოეღწია.

აქ დრო სხვანაირად მიედინებოდა. ის სუნთქვასავით იკუმშებოდა და ფართოვდებოდა, სივრცე კი ენერგიის უსასრულო ოკეანეს ჰგავდა, სადაც ყოველივე ერთმანეთზე აირეკლებოდა. სულს არ ჰქონდა მუდმივი სამყოფელი, თუმცა საკუთარ თავს თითოეულ რხევასა და მოძრაობაში შეიგრძნობდა.

უმცირესი მოძრაობაც კი მთელ სამყაროში პოვებდა გამოძახილს და ახალ ფორმებს შობდა. ყოველი ნოტი — ნაზი მელოდია იქნებოდა ეს თუ მგრგვინავი აკორდი — სამყაროს ქსოვილზე თავის კვალს ტოვებდა. სამყარო ამ მუსიკას საკუთარ თავში მანამ ინახავდა, სანამ მას ვინმე შეისმენდა. ძველნი ამბობდნენ: ყოველი ციური სხეული თავის ტონს გამოსცემს და სფეროთა უხილავ მუსიკას ქმნისო. პითაგორელები ამაში ღვთიური ჰარმონიის ანარეკლს ხედავდნენ, შუა საუკუნეების მეცნიერები კი სამყაროს ახსნისას სწორედ ამ კანონზომიერების ამოცნობას ცდილობდნენ. მათთვის სამყარო ჰგავდა ორღანს, სადაც თითოეული ვარსკვლავი კლავიშია, რომელიც სიცოცხლეს შობს. თანამედროვე ფიზიკოსები ამას რეზონანსს უწოდებენ — მატერიის პასუხს ველის რხევებზე. ზოგი ტალღა ბგერად იქცევა, ზოგიც — სინათლედ, მაგრამ არსი ერთია: ვიბრაცია, რომელიც სამყაროს რეალობად აქცევს.

სამყარო მხოლოდ ახლა სწავლობდა საკუთარი თავის შეკოწიწებას, ფორმების შეძენასა და გაფართოებას. სული გრძნობდა, როგორ იბადებოდა მატერია პირველივე რხევებიდან. სიჩუმისგან — მოძრაობა, სინათლისგან — სიმძიმე. ეს იყო იმ ხანგრძლივი გზის დასაწყისი, რომლითაც ის ფორმა გამოიძერწა, დღეს რომ ჩვენ გარშემოა. ყოველივე, რაც მანამდე უწონო იყო, სიმძიმის შეძენასა და ხელშესახებად ქცევას ესწრაფოდა.

ასე დაიწყო მატერიის ისტორია — და სულის ისტორიაც, რომელმაც პირველად გაიაზრა, რომ სიმსუბუქე მარადიული არ არის. ამ პირველ ტალღებში მან თავისუფლება დაიმახსოვრა და შეინახა ხატი იმისა, თუ როგორი იყო სამყარო დამძიმებამდე.

ზოგჯერ, როცა ამ ბგერაზე ვფიქრობ, ის ჩემს სხეულში პოულობს გამოძახილს — კლავიშებზე თითების ყოველ შეხებაში.

ყოველდღე, სკოლის შემდეგ, პიანინოსთან ვჯდები. ზედიზედ სამი საათი ვამუშავებ პასაჟებს, ტაქტი ტაქტს მისდევს — სტაკატო, ლეგატო… «კლავიშებს ისე დააწექი, თითქოს მწიფე მარწყვს სრესდე», — ჩამესმის გონებაში მასწავლებლის ხმა.

მესამე საათზე ქვედა მეზობლები რადიატორებზე ბრახუნს იწყებენ, მერე კი კარზე ზარს რეკავენ. მაგრამ მე არ ვაღებ.

ეს მეცადინეობა ჩემთვის სიამოვნება არ ყოფილა. უფრო მოვალეობა იყო, რომელზეც უარის თქმა არ შემეძლო. ვერც გაღიზიანებული მეზობლების პროტესტი მაჩერებდა. ზოგჯერ, როცა თითები აღარ მემორჩილებოდა, მაინც ვაგრძელებდი დაკვრას — თითქოს თავად ვხდებოდი რიტმის ნაწილი, ბგერის ანარეკლი.

დაუსრულებელმა სავარჯიშოებმა და ყოველი გაკვეთილის წინ დაშვებული შეცდომის შიშმა ნებისყოფა და შეუპოვრობა გამომიმუშავა. სასკოლო კონკურსებში გამარჯვებას კი მოჰქონდა ის მათრობელი განცდა — ხანმოკლე, მაგრამ ყოვლისშემძლე.

ჩემი ოცნება იყო, კონცერტზე ორკესტრთან ერთად დამეკრა — ასობით ინსტრუმენტთან ერთ სხეულად ვქცეულიყავი, მუსიკაში განვზავებულიყავი, რათა თუნდაც ერთი წამით დამებრუნებინა ის პირველსაწყისი განცდა: ვყოფილიყავი თავად ბგერა!

გრავიტაცია. შერწყმა

ანას დღიურიდან, იტალია, 2007 წელი

ზუსტად ვიცი, რომ ჩვენი შეხვედრა შემთხვევითობა არ ყოფილა. ოცდახუთი წელი ველოდით ერთმანეთს, რომ ბოლოს იტალიაში შევხვედროდით. მორიგი ტრენინგი იყო და ჩვენც, ერთი საზღვაო გადაზიდვების კომპანიის თანამშრომლები, იქ აღმოვჩნდით. დააგვიანე და კლასში მხოლოდ ჩემ გვერდით იყო თავისუფალი ადგილი. მკითხე, შეიძლება დავჯდეო? თავი დაგიქნიე და მზერა შეგავლე. სულ ეს იყო — ერთი უბრალო წამი, ლაპარაკი, გამოხედვა და ამოცნობა. არანაირი თამაში და არანაირი მცდელობა, რომ ვინმეზე შთაბეჭდილება მოგვეხდინა. უბრალოდ, ვიყავით ისეთები, როგორებიც სინამდვილეში ვართ.

ცდილობდი, მღელვარება დაგემალა, მაგრამ მომდევნო დღეებში სულ ჩემთან იყავი. ორი უცნობი ადამიანი სხვადასხვა ქვეყნიდან ერთ წამში გახდა ერთი მთლიანი.

ყველაფერი იმით დაიწყო, რომ ბილეთებიც კი ერთნაირი აღმოგვაჩნდა: გენუიდან — პიზაში, პიზიდან — ფლორენციაში, ფლორენციიდან კი — რომში. ფლორენციაში პონტე ვეკიოს ხიდზე დავხეტიალობდით, წვიმაში ვიცინოდით და იაფფასიან ვისკის პირდაპირ ბოთლიდან ვსვამდით. რომში მუზეუმებში ურიგოდ ვიპარებოდით, მაღაზიებიდან სუვენირები გამოგვქონდა და ამ ნადავლით ბავშვებივით ვხარობდით. წლების შემდეგ ვხუმრობდით ხოლმე — ჩვენი ამბავი პირდაპირ თაფლობის თვით დაიწყოო.

შენთან არ მქონია სურვილი, თავი მომეწონებინა. უბრალოდ, ისეთი განცდა მქონდა, თითქოს შინ ვიყავი. ეტყობა, სულს მართლა ახსოვდა.

ხუთი დღის შემდეგ, როცა გამთენიისას აეროპორტის მატარებლამდე გაგაცილე, რომში მარტო დავდიოდი. წმინდა ანგელოზის ციხე-სიმაგრესთან ვიჯექი და ფურცელზე დავწერე: «შენთან შეხვედრა მზეზე აფეთქებას ჰგავდა. დამაბრმავა და ყველაფერი გაანათა. ადრე გახსნის მეშინოდა, შენთან კი საკუთარი თავი ვიპოვე და ჩემი ცხოვრებაც ორად გაიყო — შენამდე და შენ შემდეგ».

ბგერის სიმსუბუქის შემდეგ სულმა პირველად იგრძნო ახალი ძალა — ფორმის შექმნის უნარი.

სამყარო ყველა მიმართულებით ფართოვდებოდა. სული აკვირდებოდა მის ცვალებადობას და თავადაც ამ ცვლილებების ეპიცენტრში აღმოჩენილიყო. რხევა სიმძიმედ იქცეოდა. სინათლე წინააღმდეგობას აწყდებოდა. სინათლის ტალღები ერთმანეთს ეხმიანებოდნენ, ენერგიის კერები შეჯახებისას იბადებოდნენ და ერთმანეთისკენ მიილტვოდნენ, თითქოს საკუთარ თავს ცნობდნენო. ყველაფერი, რაც მანამდე გაბნეული იყო, კვანძებად, წრეებად და ორბიტებად იკვრებოდა, სპირალებს ქმნიდა. ამ კოსმიურ როკვაში იბადებოდა მიზიდულობა — პირველი სურვილი იმისა, რომ გაფანტული ტალღები შეგროვილიყო და ერთ მთლიანობად ქცეულიყო.

მიზიდულობის ძალაში განზავებულმა სულმა პირველად იგრძნო, რომ ყოველივე ესწრაფვის არა მხოლოდ სიცოცხლეს, არამედ ერთად ყოფნას. ტალღები, დაშორებისასაც კი, ერთმანეთისაკენ ბრუნდებოდნენ. ამ პროცესში იბადებოდა მომავალი მატერიის, მომავალი სისტემების შესაძლებლობა, სადაც ნაწილაკები ერთმანეთის გარშემო იბრუნებდნენ, როგორც ვარსკვლავები გალაქტიკის ცენტრის ირგვლივ. ყველაფერი პოულობდა თავის რიტმს, წესრიგს, თავის სუნთქვას. და სწორედ ამ სუნთქვაში სული საკუთარ თავს ცნობდა — თითქოს ის, რაც სამყაროს ემართებოდა, მის შიგნითაც ხდებოდა.

სულის სიღრმეში კვლავ ჟღერდა ხსოვნა იმისა, რაც პირველ ვიბრაციამდე იყო — საიდანაც ყველაფერი სათავეს იღებდა. სინათლემდე, მოძრაობამდე, ყოველგვარ სახელამდე, როცა სამყარო მთლიანობის შიგნით განისვენებდა და არ ცნობდა ზღვარს საკუთარ თავსა და სხვას შორის. ეს იყო სინათლემდე არსებული სიჩუმის, პირველსაწყისი ერთიანობის ხსოვნა — დაბრუნება დედის წიაღში. თითქოს ერთიან სულს, რომელმაც შობის იმპულსი გასცა, აღარ სურდა გაფანტვა და საწყისისკენ დაბრუნებას ლამობდა.

სული, როგორც დირიჟორი, თავის გარშემო კრებდა ვიბრაციებს და მათ ერთიან რიტმში აერთიანებდა. ამ მუსიკიდან იბადებოდა ფორმა. მისი ძაფები სივრცეში სიმებივით იჭიმებოდა და ყოველი ვარსკვლავი თავის ტონს გამოსცემდა, ქმნიდა ყოფიერების სიმფონიას. ახალგაზრდა მნათობთა გვერდით მძლავრი, ცეცხლითა და შემოქმედებით აღსავსე რიტმები გაისმოდა. ცივ ნისლეულებში კი გრძელი, სევდიანი მელოდიები იღვრებოდა — უსასრულობის სუნთქვა, რომელშიც სულს საკუთარი მეხსიერების ექო ეხმიანებოდა. ეს ბგერები ერთ სუნთქვად, ერთ ტალღად იკვრებოდა, საიდანაც ახალი სამყაროები იბადებოდნენ.

ასე გაჩნდა გალაქტიკა, რომელსაც სულმა მელოსი უწოდა — ბგერისგან შობილი მატერია.

მილიონობით წელი გავიდა. მელოსმა სტრუქტურა შეიძინა. მის გულში ნელა პულსირებდა შავი ხვრელი — სამყაროს სიღრმისეული გუგა, რომელიც არა სიცარიელის, არამედ უკიდურესი სიმკვრივის ცენტრი გახდა, სადაც სინათლე ძალას კარგავს. ის უტყვი ჩანდა, თუმცა სწორედ მის სიჩუმეში ჟღერდა ყველაზე ძველი ნოტი — ვიბრაცია, რითაც ყველაფერი დაიწყო. მის გარშემო სივრცე იდრიკებოდა, დრო ბლანტი ხდებოდა, თითქოს სამყაროს სუნთქვა ნელდებოდა მის საზღვრებთან მიახლოებისას.

შავი ხვრელი გალაქტიკის გული იყო — არა ნგრევის, არამედ შეკავშირების ძალა, რომელიც მილიონობით ვარსკვლავს ერთიან რიტმში აერთიანებდა. სული ამ დაძაბულობას შიგნიდან გრძნობდა, თითქოს თავად იყო ეს ძალა. ყოველი მიზიდულობა მასში დენის დარტყმასავით აისახებოდა, ვარსკვლავთა ყოველი შეჯახება — პულსაციასავით. ის გრძნობდა, როგორ მიემართებოდა მისი გულისკენ მატერია, იქცეოდა რა არარაობად… და როგორ უბრუნდებოდა ენერგიის პირველსაწყის მდგომარეობას! იქ, სადაც სინათლე ქრება, ყველაფერი კვლავ შესაძლებელი ხდება.

ამ წყვდიადის გარშემო მილიონობით ვარსკვლავი ბრუნავდა, თითოეული თავის ორბიტაზე, თავისი სუნთქვით. მათი სინათლე იბადებოდა და ქრებოდა, მაგრამ თავად რიტმი უცვლელი რჩებოდა — თითქოს უხილავი ხელი ინარჩუნებდა მათ წესრიგს, ძალთა ფაქიზ ჰარმონიას. სული ხედავდა, როგორ ეხვეოდა გალაქტიკას სივრცის უხილავი ქსოვილი — ბნელი მატერია, როგორც ფესვები ეხვევა მიწას და ქმნის უხილავ ჩონჩხს, რომელიც მთლიანობას იჭერს. ეს წყვდიადი იყო ის უხილავი საძირკველი, რომელზეც სამყარო დგას.

ერთხელაც, კოსმოსის სიღრმეში, გამოჩნდა სხვა გალაქტიკა, რომელიც წმინდა შუქით ციმციმებდა. სულმა მასში ის ამოიცნო, ვინც ოდესღაც, სამყაროს დაბადებისას, ბგერას თან ახლდა. ეს იყო ლუმენი — სინათლის გალაქტიკა, ნათების იმპულსისგან შექმნილი.

მელოსი და ლუმენი ერთმანეთისაკენ მიილტვოდნენ, როგორც ორი საწყისი, რომელთაც საერთო დაბადება ახსოვდათ. მათი მიზიდულობა რბილად დაიწყო, როგორც ტალღების გადაძახილი, მაგრამ თანდათან მომძლავრდა. მათ შორის სივრცე მანამ მცირდებოდა, სანამ ბგერა და სინათლე ერთ აკორდად არ იქცა. შეჯახების წამს სივრცე შეირყა, კოსმოსი ისეთი ძალის ნათებამ მოიცვა, რომ წამიერად მთელი სამყარო ერთდროულად ამღერდა და აალდა.

სპირალური მკლავები, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში კოსმოსურ ვალსში ტრიალებდნენ, საოცარი სიმძლავრის გალაქტიკად შეერთდნენ. ასე დაიბადა ახალი სტრუქტურა — გალაქტიკა მელოსოლისი, «მზის მელოდია», რომელმაც ორივე სტიქია შეითავსა — მელოსის ბგერის სიღრმე და ლუმენის კაშკაშა ნათება.

თუმცა, ახალ დაბადებასთან ერთად, უჩინარი ბზარიც გაჩნდა. მელოსმა ვეღარ გაარჩია, სად მთავრდებოდა მისი სინათლე და სად იწყებოდა სხვისი. ის ხედავდა, რომ ვარსკვლავები კვლავ ბრუნავდნენ, სინათლე იბადებოდა და ქრებოდა, მაგრამ ვეღარ ამბობდა, რომ ეს მისი ნება იყო. ყოველ ციკლთან ერთად ის სულ უფრო იშვიათად შეიცნობდა საკუთარ თავს საკუთარსავე მოძრაობაში. სული გრძნობდა, როგორ უსუსტდებოდა სუნთქვა, როგორ ირეოდა რიტმი, როგორ ხდებოდა ის, რაც ადრე სიმღერა იყო, ახლა კი, მიყუჩებული, თითქოს შორიდან ჟღერდა. ლუმენის შუქი მშვენიერი იყო, მაგრამ მის ნათებაში სულის ჩრდილი ქრებოდა.

როცა თავად მელოსოლისის სინათლემაც იწყო მინავლება, სული აღარ ჩარეულა. ის აკვირდებოდა, როგორ კარგავდნენ სიმხურვალეს ვარსკვლავები, რომლებიც ოდესღაც ორი სამყაროს ნათებისგან დაიბადნენ; როგორ ნელდებოდა ორბიტები და როგორ ბრუნდებოდა სიჩუმეში გალაქტიკა — მათი საერთო შვილი.

ძალა, რომელიც ოდესღაც ვარსკვლავებს შობდა, ახლა ყველაფერს შიგნით ისრუტავდა და სინათლის შთანმთქმელ ბნელ გულად იქცეოდა. სივრცე, სადაც ოდესღაც სფეროთა მუსიკა ჟღერდა, ახლა დადუმდა, დამძიმდა და გაშეშდა. გალაქტიკას ენერგია არ დაუკარგავს — მან, უბრალოდ, მიმართულება იცვალა და შიგნით შეტრიალდა. სული ხედავდა, როგორ იცლებოდა ვარსკვლავები საწვავისგან, როგორ ქრებოდა სპირალები, როგორ იკუმშებოდა დიადი ქმნილება ერთ მცირე წერტილამდე.

მელოსოლისის აღსასრული სულისთვის გამოცხადებას ჰგავდა. მიხვდა, რომ მატერია თავისი კანონებით ცხოვრობდა და აღარ ეკუთვნოდა მას, ვინც შექმნა.

ეს იყო სულის პირველი გამოცდა აქ, ნამდვილ, ხელშესახებ სამყაროში. მას სხვა სამყაროებიც ახსოვდა — გამჭვირვალე და მსუბუქი, სადაც ყველაფერი ფიქრს ემორჩილებოდა. იქ წინააღმდეგობა არ არსებობდა. აქ კი ყოველი მოძრაობა საპირწონეს შობდა. მართვის სურვილი ილუზია აღმოჩნდა. ყველაფერი, რაც მანამდე თავისუფლება იყო, ახლა სიმძიმედ იქცა. სული გრძნობდა: მას აღარ შეეძლო პირველსაწყის სიჩუმეში ისე გაბნეულიყო, როგორც ადრე.

ჩასუნთქვა და ამოსუნთქვა.

გაფართოება და შეკუმშვა.

ასე დაიბადა ახალშობილი სამყაროს პირველი ორი პოლუსი.

სამყარო გარეთ მიისწრაფოდა — მარადიული შემეცნებისკენ, სიმრავლისა და თავისუფლებისკენ და, ამავე დროს, მის შიგნით იზრდებოდა საპირისპირო ძალა — ცენტრისკენ, შინაგანი სიჩუმისკენ, ერთიანობისკენ დაბრუნების სურვილით. მაგრამ თავისუფლებასაც კი საკუთარი რიტმი აქვს, უსასრულობას კი — თავისი შეზღუდვები და კანონები. ასე სწავლობს სამყარო სუნთქვას: ცენტრიდან — გარეთ და უსასრულობიდან — ისევ საკუთარ თავში.

და ყველაფერი, რაც შემდეგ გაჩნდება — ვარსკვლავები, სხეულები, მისწრაფებები, სიყვარული — ამ რიტმს დაეძებს: ჩასუნთქვასა და ამოსუნთქვას, თავისუფლებისა და შინ დაბრუნების ყივილს.

ამ ორ პოლუსს შორის მოუწევს სულს ცხოვრება და წონასწორობის ძიება.

მეტეორიტი იუნონისი. ნგრევა

პატარა თვითმფრინავს ცისკენ მივყავარ.

მთელი წელი ვემზადებოდი. მინდოდა, სიმაღლის შიში დამეძლია, საკუთარი თავი გამომეცადა და სიცოცხლისა და სიკვდილის ზღვარზე გადამებიჯებინა. აეროდრომზე ბენზინისა და ქარის სუნი დგას. ინსტრუქტორი მეუბნება: დაითვალე სამამდე და რგოლს გამოჰკარიო. თავს ვუქნევ, მაგრამ არ ვუსმენ. ვის ვუმტკიცებ სიმამაცეს? საკუთარ თავს თუ მეგობრებს? ახლა უკვე გვიანია რამის შეცვლა — ეს ფოლადის მანქანა მაინც ზევით მიქრის. მშობლებმა არც კი იციან, აქ რომ ვარ. პირველი გადახტა, მეორეც თვითმფრინავის ღია კარში გაუჩინარდა. საფეთქლების ფეთქვას ვგრძნობ და მეც, მეც ამ ფეთქვად ვიქეცი. ფიქრებს ვთიშავ და ნაბიჯს ვდგამ.

ვარდნა — ეს არის სიჩუმე, როცა საყრდენი არ გაქვს. ჰაერი სახეში გირტყამს, ხელები გაშლილი გაქვს და ცა და მიწა ერთმანეთში ირევა. მე სადღაც შუაში ვარ. წამიც — და პარაშუტი იშლება. ბიძგი და ჰაერში ვეკიდები. ისე ჩავისუნთქე, თითქოს პირველად ვიყავი ცოცხალი. ჩემ ქვემოთ მწვანე მინდვრები, მდინარე და პატარა სახლები ბავშვობის სათამაშოებს ჰგვანან. ყველაფერი ისე ახლოსაა და მაინც… მაინც მიუწვდომელი.

…და მე ისევ იუნონისი ვარ — ნამსხვრევი, რომელიც კუთვნილი მიწისაკენ მიფრინავს; იმ მიწისაკენ, რომელზეც უნდა დაეშვას და არ იცის, ეს შეხება გადაარჩენს თუ საბოლოოდ დაღუპავს.

(კიევი, 2001)

როცა სამყარომ შეკუმშვა დაიწყო, ერთ-ერთი ორბიტა მოწყდა და პატარა ნამსხვრევი გარეთ გაიტყორცნა. მას თან მიჰქონდა ვარსკვლავების სითბო, მოძრაობის ხსოვნა და იმ ჰარმონიის გამოძახილი, რომლითაც ოდესღაც სინათლეს შობდა…
ასე გაჩნდა იუნონისი — ქვა, რომელიც იუპიტერისა და მარსის შუაში ტრიალებდა. გადიოდა ათასწლეულები. მის გარშემო პლანეტები მოძრაობდნენ, ვარსკვლავები კაშკაშებდნენ, კომეტები იბადებოდნენ და ქრებოდნენ. იუნონისი სხვა პლანეტებს სევდით შესცქეროდა და ცოტათი შურდა კიდეც მათი. იუპიტერი, რომლის გრიგალებიც მარადიულ როკვაში მძვინვარებდნენ, კოსმიური ძლიერების განსახიერება იყო. ცისფერი ბურუსით მოცული ნეპტუნი უტყვ საიდუმლოებებს ინახავდა. მარსი ალისფერი შუქით ბობოქრობდა, როგორც დაუოკებელი ძალის სიმბოლო. კოსმოსი თავისი რიტმით ცხოვრობდა, ყოველ ორბიტას თავისი ცენტრი ჰქონდა, ყოველ სამყაროს — თავისი გზა. იუნონისი კი მდუმარედ მიჰყვებოდა დინებას და არავის და არაფერს ეკუთვნოდა. ხანდახან შორეულ მნათობთა ანარეკლს თუ დაიჭერდა თავის ცივ ზედაპირზე და ფიქრობდა, რომ ოდესღაც ისინიც ასე დაიწვებოდნენ. ის სრულ მარტოობაში ბრუნავდა და იმდენად მარტო იყო, რომ საკუთარი ჩრდილიც კი არ ჰქონდა. სივრცე უსასრულო იყო, მაგრამ მას არაფერი იზიდავდა და არც არაფერი აკავებდა. იუნონისის ნაწიბურებით დასერილი ზედაპირი, რომელიც კოსმოსური ხეტიალისა და შეჯახების უთვალავ კვალს ინახავდა, პლანეტების სრულყოფილ ფორმათა ფონზე უშნოდ მოჩანდა. მას შურდა არა მხოლოდ მათი სილამაზის, არამედ მათზე უფრო დიდ რაღაცასთან მძლავრი კავშირისაც. როცა წინ ლურჯი პლანეტა გამოჩნდა, იუნონისმა უცნაური მღელვარება იგრძნო. დედამიწა შავ უფსკრულში ცოცხალი არსებასავით ანათებდა. ის ხედავდა, როგორ მიცურავდნენ ცის კამარაზე ღრუბლები, როგორ რეცხავდნენ ოკეანეები ნაპირებს, როგორ ფარავდა ხშირი ტყეები მიწას მწვანე ხალიჩასავით. სულში იმედის ნაპერწკალმა გაჰკრა — გამხდარიყო ამ საოცარი სამყაროს განუყოფელი ნაწილი. დედამიწის მოძრაობა მასში სუსტ თრთოლვად აისახა და მიხვდა, რომ თავს ვეღარ შეიკავებდა. მისი ტრაექტორია შეიცვალა და დაცემა გარდაუვალი გახდა. ის ატმოსფეროში იჭრებოდა და გრძნობდა, როგორ იწყებდა მისი ზედაპირი დნობას. ჰაერი მის ირგვლივ ალდება და ქვა ისე იწვის, თითქოს საკუთარ დაბადებას იხსენებსო. შიგნით სიმხურვალე იმატებდა, რომელიც ყოველ წამს უფრო მწველი ხდებოდა. ის ტკივილს გრძნობდა, მაგრამ ამ ტკივილში უცნაური სიხარულიც იყო — ხსოვნა იმისა, რომ კვლავ მოძრაობს. დაცემამდე მან ის ნათება გაიხსენა, რომლითაც ყველაფერი დაიწყო. თუ დაიწვება — დაე, ამ სინათლის თუნდაც ერთი წამი დარჩეს ცაზე. ელვარე შუქმა ცა გააპო და საუკუნოვანი დუმილი დაირღვა. მიწა იძრა, ჰაერი ფერფლითა და მტვრით გაივსო, კრატერიდან კვამლი ამოვარდა. მეტეორიტი ამ ჭრილობის შიგნით იწვა და გრძნობდა, როგორ ეფინებოდა ფერფლი მის სხეულს. პლანეტას მისი დაცემის დამანგრეველი ძალა დაატყდა თავს და კატაკლიზმების ჯაჭვი გამოიწვია, რომელმაც დედამიწა ძირეულად შეარყია. მრავალი თაობის შრომით ნაშენი ცივილიზაციები სტიქიის ზემოქმედებით გაქრნენ. მეტეორიტის დასახიჩრებული სხეული კი, რომელიც ატმოსფეროსთან უმძლავრესი შეჯახებით იყო დანაწევრებული, უსიცოცხლო ნამსხვრევად იქცა. ის, რისკენაც ასე მიილტვოდა — ცოცხალ სამყაროსთან შერწყმა — ქაოსითა და განადგურებით დასრულდა. მის ქვის სულში კითხვა დაიბადა: რა მიზანი ჰქონდა ამ დაცემას, ამხელა ტკივილსა და ნგრევას? პასუხი წვიმასთან ერთად მოვიდა: წყალი, რომელიც მის დადაგულ სხეულს ეხებოდა, ფერფლს რეცხავდა და თან ცოდნა მოჰქონდა — სიცოცხლე მუდამ ბრუნდება. ბუნება თავისი ჭრილობების მოშუშებას ცდილობდა. ქარმა კრატერის ნაპირები გაასწორა, მის ფერდობებზე ბალახმა იწყო ამოსვლა, შემდეგ — ბუჩქებმა და ხეებმა. ფესვები მისი სხეულის ნაპრალებში ჩაიხლართნენ და ძაფებივით შემოეხვივნენ. ხავსმა დაფარა დადაგული ზედაპირი და ის კვლავ სიმშვიდის ნაწილად იქცა. ყოველივე სიცოცხლეს უბრუნდებოდა, თითქოს თავად დედამიწამ არც შურისძიება იცოდა და არც წარსულის მძიმე ტვირთი. «ყოველი მოვლენა თავის კვალს ტოვებს, — გაიფიქრა სულმა, — ოკეანის ზედაპირზე მცირე ღელვამაც კი შეიძლება ცუნამი წარმოქმნას, სიცოცხლის ახალი ფორმები შვას და ისტორიის მსვლელობა შეცვალოს». მან წარმოიდგინა, როგორ იქცეოდნენ პლანეტაზე მიმოფანტული ნამსხვრევები დროთა განმავლობაში მთის ქანებად, შემდეგ კი -ცოცხალ არსებებად. და თითოეულ ასეთ არსებაში იქნებოდა ამ მეტეორიტის ნაწილაკი, რომელიც სიცოცხლისა და სიკვდილის წრებრუნვის, მარადიული სამყაროს ნაწილად დარჩებოდა. ზოგჯერ სულს ის ცეცხლი ახსენდებოდა, ქვის თითოეულ ნაწილაკში რომ ატანდა, ახსენდებოდა სიმძიმის განცდა, ჰაერის ზეწოლა და შეჯახების წამი. იუნონისი გრძნობდა, როგორ ცოცხლობდა სამყარო მის გარშემო, როგორ შრიალებდნენ ხეები, როგორ იცვლიდნენ მდინარეები კალაპოტს, როგორ მოიწევდნენ ოკეანეები ხმელეთისაკენ და შემდეგ ისევ უკან იხევდნენ, ახალ-ახალ ნაპირებს აჩენდნენ. აქაური ადამიანები მოდიოდნენ და მას ხელისგულებით ეხებოდნენ, ქვას წმინდას უწოდებდნენ. ხალხს სჯეროდა, რომ მასში ცის სული ბინადრობდა. ის უსმენდა მათ ხმებს, გრძნობდა შეხებას, მაგრამ შიგნით ყველაფერი უძრავი რჩებოდა. იუნონისი სიცოცხლის მოწმე იყო და არა მონაწილე. მის შიგნით უპირატესობის უცნაური განცდა იზრდებოდა, თითქოს მისი მდუმარება ძლიერების ნიშანი ყოფილიყო. ის ხედავდა, როგორ იბადებოდნენ და კვდებოდნენ მყიფე არსებები, როგორ ცვლიდნენ თაობები ერთმანეთს და მიწაზე ტოვებდნენ კვალს, რომელსაც წვიმა შლიდა. მან კი ყველას და ყველაფერს გაუძლო. ის დროის მიღმა ცხოვრობდა. გავიდა დრო. კრატერი ბალახით დაიფარა, გაქრა, მაგრამ ნამსხვრევი მიწაში დარჩა და მის სხეულს შეეზარდა. იუნონისი ვეღარ არჩევდა, სად მთავრდებოდა ქვა და სად იწყებოდა ნიადაგი. როცა მისი სხეული მიწის ნაწილად იქცა, სულმა პირველად გაიგო, რას ნიშნავს მატერია და დრო. არა როგორც ენერგიის ბორკილები, არამედ — როგორც ყოფიერების წესი. ქვა, მდინარე, ხე — თითოეული ფორმა მარადისობის ხსოვნას ინახავს, ოღონდ მხოლოდ ერთი წამით. ყველაფერი იბადება, რათა ფორმა მიიღოს და შემდეგ ისევ განიბნეს. ყოველივე, რაც ნგრევა იყო, რაღაც ახალის დასაწყისად იქცეოდა. და, შესაძლოა, სწორედ ესაა ის ერთიანობა, რომელსაც ის ასე გულმოდგინედ ეძებდა.

თავი 2. ოთხი სტიქია. შემეცნება

მელოსოლისის ნგრევისა და იუნონისის დაცემის შემდეგ სამყაროს სუნთქვა თითქოს შენელდა. სული აღარ მიილტვოდა ვარსკვლავებისკენ — ახლა მას სიმშვიდე, მდგრადობა და რაიმესადმი ან ვინმესადმი კუთვნილების გრძნობა იზიდავდა. ცეცხლისა და სინათლის მერე ის მდუმარედ დაეშვა ნივთიერებათა სიმკვრივეში — იქ, სადაც ყველაფერი მტვრიდან იბადება. ახლა მას სავსებით განსხვავებული გზა უნდა გაევლო: აღარ უნდა ყოფილიყო შემოქმედი და გამხდარიყო სამყაროს ნაწილი — ესწავლა მასთან ერთ რიტმში სუნთქვა.

ასე დაიწყო ახალი წრე — ოთხი სტიქიის ცხოვრება. თითოეული მათგანი თავის გაკვეთილს გვასწავლის: მიწა — სიმყარესა და ხსოვნას, ჰაერი — ნდობასა და ცვლილებას, წყალი — ურთიერთკავშირსა და სიღრმეს, ცეცხლი კი — ძალასა და პასუხისმგებლობას. ამ განსახიერებებში გონება ჯერ არ არსებობს, მაგრამ უკვე არის ინსტინქტის სიბრძნე.

როცა ამ ამბებს წაიკითხავ, ნუ შეეცდები რაიმეს ახსნას. უბრალოდ შეიგრძენი.

ბაობაბი. მიწა. ციკლურობა

დაცემული იუნონისის ფერფლი იმ მიწად იქცა, საიდანაც ბაობაბი ამოვიდა. სული ბაობაბად მოევლინა ქვეყნიერებას — უძველეს ხედ, რომელმაც აფრიკის სავანაში გაშალა ტოტები. სამყაროს ალქიმია ასე აგრძელებდა თავის ბრუნვას: ის, რაც იწვის, თესლად იქცევა. კოსმოსური ხეტიალის შემდეგ სული სიმშვიდეს ეძებდა, რომ მიწის ნაწილი გამხდარიყო.

ბაობაბი ნელა იზრდებოდა. მისი ფესვები სიღრმეში მიდიოდა, ტოტები კი — ცისკენ. ასე აერთიანებდა ის მიწასა და ჰაერს. წლებთან ერთად ის თავად იქცა მთელ სამყაროდ: მის ფუღუროებში ბუები და ღამურები ცხოვრობდნენ, მის ჩრდილში კი ცხოველები მზისგან თავს აფარებდნენ. ტყუილად როდი სცემდნენ მას პატივს აფრიკული ტომები და «სიცოცხლის ხეს» ეძახდნენ — ადამიანები მისი გვირგვინის ქვეშ იკრიბებოდნენ, რომ ერთმანეთისთვის ამბები მოეყოლათ, რიტუალები ჩაეტარებინათ და სულებისთვის კურთხევა ეთხოვათ. მისი ქერქისგან თოკებსა და ქსოვილებს ამზადებდნენ, ნაყოფით იკვებებოდნენ, ფოთლებს კი წამლად იყენებდნენ. ბაობაბი სავანის რიტმით ცხოვრობდა — წვიმების დროს ტენს იწოვდა, გვალვაში კი იკუმშებოდა, თითქოს მიწასთან ერთად სუნთქავდა.

ღამღამობით ეღვიძებოდა. მისი დიდი თეთრი კვირტები თვალებივით იხსნებოდნენ სიბნელეში და ჰაერს ტკბილი სურნელით ავსებდნენ. ღამურები შორიდან მოფრინავდნენ მასთან. თავდაყირა ეკიდებოდნენ, ნექტარს სვამდნენ, გაფრენისას კი მტვერს სხვა ყვავილებს აპკურებდნენ. დილით ყვავილის ფურცლები ცვიოდა და ადგილს ახლებს უთმობდა. ეს ღამეები მარადისობებს შორის ჩატეულ პატარა წამებს ჰგავდა — სიცოცხლე და ჭკნობა აქ ისე მშვიდად თანაარსებობდნენ, რომ ერთმანეთს ხელს არ უშლიდნენ.

ხალხი ჰყვებოდა, რომ ოდესღაც ბაობაბი ყველაზე ლამაზი ხე იყო დედამიწაზე. მისი გვირგვინი ბრწყინავდა, ყვავილები კი ისეთ სურნელს აფრქვევდნენ, რომ თავბრუ დაგეხვეოდა. თუმცა ხეს ამპარტავნობა შეეპარა, ვარსკვლავებსაც კი ზემოდან დაუწყო ყურება და მაშინ ღმერთებმა ის მიწიდან ამოგლიჯეს და ამოტრიალებული, ტოტებით მიწაში და მიწის ზემოთ აშვერილი ფესვებით ჩარგეს, რათა თავისი ადგილი მიეჩინათ. მას შემდეგ ბაობაბი ფესვებით მაღლა იზრდება, მისი ყვავილები კი მხოლოდ ღამით იშლება, რათა თავისი სილამაზე უცხო თვალს აღარ დაანახვოს. სული გრძნობდა, რომ ამ ლეგენდაში ძველი სიამაყის ხსოვნა ცოცხლობდა — იმ დროისა, როცა მას სხვებზე მაღლა დგომა უნდოდა.

წლები გადიოდა, დროება იცვლებოდა — ხან წვიმდა, ხანაც გვალვა დაიჭერდა ხოლმე, ბაობაბი კი იდგა და იღებდა ყველაფერს, რაც ცხოვრებას მოჰქონდა. ცხელ დღეებში მისი ღერო წყალს ინახავდა და როცა ირგვლივ ყველაფერი გადაიბუგებოდა, ცხოველები მასთან მოდიოდნენ მოსასულიერებლად. სპილოები მის ტანში ხვრელებს აკეთებდნენ, რომ წყლამდე მიეღწიათ. მათი ეშვები ღრმა ჭრილობებს უტოვებდნენ ბაობაბს, მაგრამ ხე არ კვდებოდა -იარებს იშუშებდა და სიცოცხლეც გრძელდებოდა.

ერთხელაც, როცა გვალვა დიდხანს გაგრძელდა, სპილოების ჯოგი ისევ ეწვია ბაობაბს. სპილოები ეშვებით უტევდნენ ხეს, ტანს უგლეჯდნენ და ბოლოს წააქციეს კიდეც. მიწა შეზანზარდა, მტვერი ცაში აიჭრა და ყველაფერი მიწყნარდა.

მაგრამ იქ, დამსკდარი მიწის ქვეშ, ფესვები მაინც აგრძელებდნენ სიცოცხლეს. წლების შემდეგ ძველი ხის ადგილას ახალი ყლორტები ამოიყარა. დანგრეულიდან ახალი ფორმა დაიბადა, ძველი სხეულიდან კი — ახალი სიცოცხლე. ასე გრძელდება დაუსრულებლად — სამყაროში, სადაც არაფერი ქრება სამუდამოდ. ბაობაბი ისევ იდგა სავანის შუაგულში, ძველი და ბრძენი, ცისკენ აპყრობილი ხელებივით გაწვდილი ტოტებით.

როცა ადამიანები ჩაივლიდნენ, ჩერდებოდნენ და მის ქერქს ხელს ახებდნენ. ზოგი წვიმას სთხოვდა, ზოგი — განკურნებას, ზოგიც — ძალას. ბაობაბი დუმდა, მაგრამ ამ ვედრებას თითქოს ისე შეიწოვდა, როგორც მეხსიერებას. ის სამყაროს ნაწილი იყო და აღარ ცდილობდა, მისი ცენტრი ყოფილიყო. მაშინაც კი, როცა მისი სხეული ბოჭკოდ იქცეოდა და მიწაში ლპებოდა, ის მაინც რჩებოდა სახლად ხოჭოებისთვის და საზრდოდ — ახალგაზრდა ხეების ფესვებისთვის.

მის არსებობაში არ იყო დასასრული. მხოლოდ მდგომარეობათა ცვლა: სიმტკიცე სირბილით იცვლებოდა, ცოცხალი — სხვის საზრდოდ იქცეოდა. ამ უბრალო ყოფაში, ცხოვრების ნელ დინებაში, სულმა იპოვა ის, რაც არ იცოდა ქარიშხლებისა და ვარსკვლავების სივრცეში: მშვიდობა, სადაც ყველაფერს თავისი ადგილი აქვს!

პეპელა. ჰაერი. გარდასახვა

ბაობაბის სხეულში გატარებული ხანგრძლივი დროის განმავლობაში სული ხშირად გააყოლებდა ხოლმე თვალს ფერად პეპლებს, რომლებიც ყვავილებს შორის ნარნარებდნენ და მათი მსუბუქი თავისუფლებისა შურდა. მას სურდა, გამოეცადა სიმსუბუქე, სიღრმე მოძრაობით შეეცვალა, მარადისობა კი — წამით.

სულმა მუხლუხოდ გაიღვიძა — ნელი, მშიერი და მოუქნელი არსება იყო. სავანის მერე სამყარო ვიწროდ მოეჩვენა. მიწა ძალიან ახლოს იყო, ცა კი — მეტისმეტად მაღლა. ყოველი გატოკება ძალისხმევას მოითხოვდა, ფოთლის ყოველი დაღეჭვა — შრომას. ნუთუ ეს იყო ის თავისუფლება, რომლისკენაც ასე მიილტვოდა?

მაგრამ, რაც მეტს ცხოვრობდა, მით უფრო მეტად გრძნობდა სიცოცხლის გემოს. მზის თბილ სხივებში, მწვანე ფოთლების წვენსა და ნესტიანი მიწის სურნელში იყო რაღაც ისეთი, რაც არსებობას აზრს უბრუნებდა. ყველაფერი გამარტივდა და ამ სიმარტივეში თავდაჯერებულობა დაიბადა.

თუმცა, დადგა დღე, როცა უხილავმა შინაგანმა ძალამ სიჩუმისკენ მოუწოდა. მუხლუხო გაიტრუნა და თავის გარშემო ნაზი ძაფების ქსოვა დაიწყო, სანამ სულ მთლად თეთრ გარსში არ გაეხვია. პარკში დრო გაჩერდა. მხოლოდ მოლოდინი იყო, ერთ წერტილში მომწყვდეული. სხეული იცვლებოდა, დნებოდა და თავიდან იკრიბებოდა. ხანდახან ესიზმრებოდა, თითქოს ისევ ხე იყო — მძიმე, მიწაში გადგმული ფესვებით, მერე კი — თითქოს მიფრინავდა და სიმძიმეს საერთოდ ვერ გრძნობდა. ყველაფერი, რაც მანამდე გადახდა, ერთმანეთს შეერწყა: სხეულიც, სინათლეცა და ხსოვნაც.

როცა პარკი გასკდა, შიგნიდან გამოძვრა არსება, რომელიც საკუთარ თავს ვერ ცნობდა. ფრთები სველი და მძიმე ჰქონდა, მაგრამ, როგორც კი ქარი შეეხო, მაშინვე გაიშალა და სული ცხოვრებაში პირველად აიჭრა ცაში. ქვემოთ მინდვრები გადაიშალა, წინ კი ჰაერის ნაკადი ელოდა, რომელშიც შეეძლო უმიზნოდ ეცურა. ფრთების თითოეული გაქნევა იმ ახალი სიმღერის სიტყვებს ჰგავდა, რომელიც უკვე დავიწყებული ჰქონდა.

მის ფრთებზე თვალებივით მოხატული ლაქები ბრწყინავდა. ადამიანები ასეთ პეპლებს «ფარშავანგის თვალს» ეძახიან. ამბობდნენ, რომ ამ ნახატებში ძველი დროის ხსოვნა ცოცხლობს — როცა ქალღმერთმა ჰერამ ასთვალა გოლიათის, არგუსის თვალები ფარშავანგის კუდზე გადაიტანა, ერთგულებისა და ხსოვნის ნიშნად. სულიც თითქოს ამ ნიშანს ატარებდა — მზერას, რომელიც ყველაფერს ხედავს, მაგრამ არავის განსჯის.

დიდხანს არ უცოცხლია, მაგრამ სავსე ცხოვრებით იცხოვრა. ყვავილიდან ყვავილზე დაფრინავდა, მტვრის უხილავ ძაფებს აგროვებდა, მცენარეებს ერთმანეთთან აკავშირებდა და ნაყოფის გამოღებაში ეხმარებოდა. სამყარო, რომელიც ადრე უძრავი ეგონა, ახლა სულ მოძრაობდა. მისი ფრთების ერთმანეთთან შეხებით ახალი სიცოცხლე იბადებოდა. თავად ვერც კი ხვდებოდა, ამას რატომ აკეთებდა — უბრალოდ, ამ დიდი მიმოქცევის ნაწილი იყო.

როცა ძლიერი ქარი ამოვარდა, აიტაცა და მიწას დაანარცხა. მისი მსუბუქი სხეული ბაობაბის ფესვებთან დაეცა. არ უბრძოლია. ამ ხანმოკლე სიცოცხლის ყოველ წამში უფრო მეტი აზრი იყო, ვიდრე ხშირად — მთელ მარადისობაში.

ოდითგანვე ყვავილებს შორის მოფარფატე პეპელა ადამიანის ფანტაზიას ატყვევებდა. მისი გარდასახვა — ზანტი მუხლუხოდან ჰაერისა და სინათლისგან ნაქსოვ ფაქიზ არსებად — სასწაულს ჰგავდა, რომელშიც სიცოცხლის საიდუმლო იხსნებოდა. სხვადასხვა ეპოქის ადამიანები მასში სულის უკვდავების ნიშანს ხედავდნენ — ნიშანს იმისა, რომ სულს შეუძლია მოკვდეს და ხელახლა დაიბადოს.

ძველ ეგვიპტეში პეპელა ქალღმერთ ისიდას განსახიერებად ითვლებოდა — თავად სიცოცხლის სუნთქვად. ბერძნებთან კი ფსიქეას — სულის სიმბოლოს — სწორედ პეპლის ფრთებით გამოსახავდნენ. მისი და ეროსის სიყვარულის ამბავი მარადიული გზის ხატად იქცა, სადაც ტანჯვას მოაქვს გამოღვიძება, დაკარგვას კი — აღორძინება.

რატომ გახდა მაინცდამაინც პეპელა სულის სიმბოლო? იქნებ იმიტომ, რომ ის არ უშინდება იმას, რისაც ადამიანს ყველაზე მეტად ეშინია — გაქრობას. მუხლუხოს, რომელიც მიწაზე დახოხავს, თითქოს ავიწყდება, რომ ოდესღაც გაფრინდება. მერე მოდის პარკის წყვდიადი — ჩაკეტილი, მშვიდი სივრცე, სადაც ძველი სხეული ქრება და უცნობ ნივთიერებად იქცევა. და მხოლოდ ამ შინაგანი სიკვდილის შემდეგ იბადება ახალი არსება, ნაზი და მშვენიერი.

ძველი ფორმების დაშლა ყოველთვის დასასრული გვგონია, სინამდვილეში კი მასში დასაწყისი იმალება. ასე სწავლობს სული ნდობას — წყვდიადის, დროისა და საკუთარი თავის ნდობას.

ვეშაპი. წყალი. ერთიანობა

პეპლის სიმსუბუქის შემდეგ სულმა სიღრმე მოითხოვა. ახლა ისეთი სხეული სჭირდებოდა, სამყაროს მთელი თავისი სიმძიმითა და სიდიადით რომ შეიგრძნობდა. ასე იქცა მარტოკბილა ვეშაპად — იმ უზარმაზარ არსებად, რომლის გულშიც მთელი ოკეანე ბინადრობს.

წყალს მიკრული, თავს ხელისგულზე მყოფი ახალშობილივით გრძნობდა. წყლის სქელ ფენებში ხმები აღწევდა — დაბალი, გამჭოლი გუგუნი, რომელიც შორეულ გამოძახილს ჰგავდა. ეს რხევები კონტინენტებსა და ეპოქებს აკავშირებდა, წარსულსა და აწმყოს აერთიანებდა. ვეშაპი მხოლოდ სივრცეს კი არა, დროსაც გრძნობდა. მისი ეშვი წნევის, დინებებისა და ფსკერის შორეულ ძგერას იჭერდა. ის იყო ცოცხალი ღერძი, რომელიც ყოფიერების უხილავ შრეებს ერთ წერტილში აერთიანებდა.

როცა მარტოკბილა ვეშაპების გუნდი ერთად მიცურავდა, მათი სპირალური ეშვები ჩრდილოეთის ცივ შუქზე ბრწყინავდა. ასეთ წუთებში ისინი ყინულებს შორის მიმავალ მითიურ უნიკორნებს, ცალრქებს ჰგავდნენ. ადამიანებს საუკუნეების განმავლობაში სჯეროდათ, რომ ეს ეშვი, ცალრქის ნამდვილი რქა იყო — სიწმინდის, ძალის, თავისუფლებისა და ერთიანობის სიმბოლო. მისი სპირალური ფორმა სულის მარადიულ აღმავალ გზას მოგვაგონებდა, მასზე ათამაშებული შუქი კი სამყაროთა შორის გაღებულ კარს ჰგავდა.

ხანდახან წყლის სიღრმეში ქვის თაღებსა და მარჯნით დაფარულ კედლებს ხვდებოდა. მზის შუქი მათზე ისე ეცემოდა, როგორც ძველ პაპირუსებზე და სული გრძნობდა: აქ ოდესღაც სიცოცხლე ჩქეფდა, აქ გონებითა და ცოდნით სავსე, რუდუნებით ნაგები ქალაქები არსებობდა, რომლებიც შემდგომ წყალმა დაფარა. ატლანტიდა კი არ გაქრა — მან, უბრალოდ, სახე იცვალა, ოკეანეს შეერწყა, მისი ხსოვნა კი წყლის სიღრმეებში განაგრძობდა სიცოცხლეს.

ის ამ ხსოვნას მთელი არსებით გრძნობდა: კანით, ძვლებითა და გულით. იქ ისმოდა შორეული ხმები, ქარის ხმაური, სიმღერები, ლოცვები და უკანასკნელი ამოსუნთქვაც კი. ვეშაპი მიცურავდა და გრძნობდა, როგორ უფრთხილდებოდა ოკეანე ამ დიდ საიდუმლოს.

რატომ წავიდა სიღრმეში ცოდნითა და სინათლით სავსე სამყარო? ვეშაპი კვალს ეძებდა მღვიმეებში, კანიონებსა და ჩაძირულ ტაძრებში. კედლებზე სიმბოლოები ეხატა: ვარსკვლავთცვენა, ცუნამი, ვულკანები, დედამიწის სუნთქვა. ყველაფერი ერთმანეთთან იყო დაკავშირებული — პლანქტონი, წყალმცენარეები, მზე, ყინული და მოქცევა. და ამ ყველაფერში ის გრძნობდა საკუთარ ძალასაც და საკუთარ სისუსტესაც.

სანამ ერთ დღესაც წყალმა ხმა არ შეიცვალა. დინებები გაცივდა, ბგერები ჩაწყდა, ცა კი ისე დაბნელდა, თითქოს მზე სამუდამოდ ჩაქრაო. ოკეანე, მანამდე ასეთი მშვიდი და მზრუნველი, ახლა დაუნდობელი გახდა. შტორმი ისე დიდხანს გაგრძელდა, რომ ვარსკვლავებმაც კი დაივიწყეს თავიანთი ანარეკლი ტალღებში.

ძალაგამოცლილმა ვეშაპმა ბრძოლა შეწყვიტა და, უბრალოდ, მიჰყვა დინებას. სამყარო უსასრულო და უცხო გახდა. ბოლოს ის ნაპირზე გამორიყა და ყველაფერი მიწყნარდა.

იწვა ცივ ქვიშაზე და ცა უსაზღვრო ეჩვენებოდა. წყალი, რომელიც მისი ერთადერთი სახლი იყო, ახლა უკან იხევდა და მას უძრავად, მარტო ტოვებდა. სხეული, რომელიც ოკეანის დასაპყრობად და მბრძანებლობისათვის შეიქმნა, ახლა აუტანელ ტვირთად იქცა. ოკეანისგან ბოძებული ძალაუფლება სრულად გამქრალიყო — ის ქვიშაზე გამორიყულ უსიცოცხლო გოლიათს დამსგავსებოდა

მარტოკბილამ თვალები დახუჭა. და მაშინ ოკეანე — ისევ ის დაუნდობელი ოკეანე — უეცრად ლმობიერი გახდა. ის აღარ იგერიებდა მას, პირიქით, შინ დაბრუნებას სთხოვდა. სანამ ცნობიერება საბოლოოდ გაქრებოდა, ვეშაპმა დაინახა, როგორ მიცურავდა უზარმაზარი ტალღის ქიმზე, რომელიც მთელ დედამიწას ეხვეოდა. ოკეანეები ერთმანეთს შეერთებოდნენ და ამ ერთიანობაში ყველა ერთად დაცურავდა — პაწაწინა მედუზით დაწყებული, უძველესი ვეშაპებით დამთავრებული; წყალმცენარიდან — ადამიანამდე. ყველა ერთმანეთთან იყო დაკავშირებული უხილავი ძაფებით, როგორც ერთიანი პულსი. მათ ზემოთ ჩრდილოეთის ციალი ლივლივებდა და ჰორიზონტს კოსმოსთან აერთიანებდა. და ის მიხვდა: ოკეანე მხოლოდ წყალი არ იყო — ის პლანეტის მეხსიერებაა, თითოეული სიცოცხლე კი, მისი ამოსუნთქვა. ყველაფერი ისე ფეთქავდა, როგორც ერთი გული.

დილით ადამიანებმა იპოვეს ნაპირზე გამორიყული მარტოკბილა. ეშვი მოაძრეს და მისგან შუბის წვერი გამოთალეს. მათთვის ეს ზღვის ძვირფასი ძღვენი იყო, სულისთვის კი — გზის გაგრძელება. ის ამას სიმწრის გარეშე უყურებდა, რადგან უკვე კარგად უწყოდა, რომ არაფერი ქრება. ყველაფერი ტრიალებს დიდ წრებრუნვაში: ხმა — სიჩუმეში, სხეული — მიწაში, ხსოვნა კი — ოკეანეში.

იქ, სადაც ერთი სიცოცხლე მთავრდებოდა, დიდი ერთიანობა იწყებოდა.

კუ. მიწა. სიმშვიდე

სამყარო შენელდა. ყველაფერი, რაც მანამდე ტალღების რიტმში ირწეოდა, იბადებოდა და კვდებოდა, ახლა მკვრივი, თბილი და უძრავი გახდა. სულმა მიწა აირჩია — არა როგორც თავშესაფარი ოკეანისგან, არამედ როგორც სუნთქვა, რომელსაც აღარ სჭირდება სისწრაფე.

სული კუდ გადაიქცა.

ჯავშანი მისი სახლიც იყო და საზღვარიც, თუმცა — არა საპყრობილე. ის შიგნით სითბოს ინახავდა და უქმნიდა განცდას, თითქოს სამყარო მისგან მეტს აღარაფერს ითხოვდა. აქ დრო მოქცევებით აღარ იზომებოდა — ისე მიედინებოდა, როგორც იზრდება ფესვი, ან როგორც ღამის შემდეგ თბება თანდათანობით ნიადაგი.

კუ მარტივად ცხოვრობდა. მიჰყვებოდა ნესტიან ბალახს, გუბეებთან ყოვნდებოდა და უსმენდა, როგორ წკაპუნობდნენ წვიმის წვეთები მის ბაქანზე. ყოველი დღე წინას ჰგავდა და სწორედ ამიტომ იყო საიმედო. ამ განმეორებაში არა მოწყენილობა, არამედ სიმშვიდე სუფევდა. სამყარო თითქოს ჩასჩურჩულებდა: «შენ შეგიძლია, უბრალოდ არსებობდე».

ხანდახან წყლისკენ მიილტვოდა. აუჩქარებლად შედიოდა ტბაში და გრძნობდა, როგორ აცლიდა წყალი სიმძიმეს, თითქოს ჯავშანიც კი უწონო გამხდარიყო. წყალში ისე ლაღად მიცურავდა, თითქოს საკუთარ პირველსაწყისს უბრუნდებოდა — მას, ვინც ოდესღაც ოკეანის სტიქიას ფლობდა. მაგრამ მერე ისევ მიწაზე დაბრუნებას არჩევდა. აქ ყველაფერი მყარი და ხელშესახები იყო და სწორედ ეს სიმძიმე სძენდა სამყაროს რეალურობის განცდას. მასში ორი სტიქიის ხსოვნა ცოცხლობდა: მდორე, დენადი წყლისა და მომთმენი მიწის. ის სწავლობდა, როგორ ყოფილიყო ხიდი მათ შორის.

დილით ჯავშნიდან თათებს ყოფდა და მზის სითბოს იწოვდა. ნელა მიჰყვებოდა ხავსსა და შარშანდელ ფოთლებს, თითქოს დროს საათებით კი არა, მიწის სუნთქვით ზომავდა. შემოდგომაზე, როცა ფოთლები ტყის ბილიკს დაფარავდა, სული ზამთრისათვის ემზადებოდა. პოულობდა მყუდრო ადგილს, თხრიდა ორმოს და რბილ მიწაში იმარხებოდა. იქ, სიჩუმეში, დრო ჩერდებოდა. არ იყო არც შიში, არც მოლოდინი — მხოლოდ პლანეტის სუნთქვა, რომელშიც ის მთლიანად ითქვიფებოდა.

მაგრამ ერთმა, ერთი შეხედვით, ჩვეულებრივმა დილამ ყველაფერი შეცვალა. ლოდზე მზის სხივებით ტკბობისას ცა უეცრად მოიღუშა და მტაცებელმა ფრინველმა კლანჭებით მაღლა, ჰაერში აიტაცა.

ფრენა ერთ წამს, თუმცა ამავდროულად საუკუნეს გაგრძელდა. მის ქვეშ ტყეები, მდინარეები და ტბები გადაიშალა. მიწა ისე ღრმად სუნთქავდა, თითქოს ამ სილამაზეს ვერც შიში დაარღვევდა. მაგრამ მიწისკენ ვარდნა გარდაუვალი იყო.

თავზარის ნაცვლად, სიჩუმე ჩამოვარდა. ჯავშანი გასკდა და მასთან ერთად დაიმსხვრა რწმენაც, რომ ცხოვრებას შეიძლება სადმე დაემალო. სწრაფ ვარდნაში სულმა იგრძნო, როგორ ამოყირავდა სამყარო და ჩამოინგრა ყველაფერი, რაც საყრდენად ეჩვენებოდა. უსაფრთხოების ილუზია ნისლივით გაიფანტა და დიდი ხნის შემდეგ პირველად იგრძნო სიმსუბუქე. თითქოს შიშიც სადღაც გაქრა.

მას შემდეგ სულმა იცოდა: შეგიძლია ააგო ჯავშნები, ციხე-სიმაგრეები, სახლები თუ ქალაქები, მაგრამ ყველაფერი, რაც მყარი გგონია, ერთ დღეს აუცილებლად დაიბზარება. უსაფრთხოება კედლებში კი არა, სამყაროსადმი ნდობაშია. ეს ჯავშანიც მხოლოდ დროებითი თავშესაფარი იყო, რომელიც უნდა დაფშვნილიყო, რათა სულს საკუთარი თავი კედლების მიღმა, თავისუფალი და უშიშარი ეპოვა.

კუმ თვალები დახუჭა. მან იცოდა: წყალი და მიწა ურთიერთსაპირისპირონი არ არიან. ოდესღაც წყალი ატარებდა, ახლა — მიწა. სამყაროს ის მუდამ თან დაჰყავდა.

პანთერა. ცეცხლი. ინსტინქტი

მიწის ნელი რიტმის შემდეგ სული ინსტინქტისაკენ გაიწია. მოუნდა მოძრაობა, სიჩქარე, სივრცეზე ბატონობა. ასე იქცა შავ პანთერად, არსებად, რომლის სხეულიც თავად იყო ძალის განსახიერება. ყოველმა კუნთმა და სახსარმა იცოდა თავისი ზომა; მისი მოძრაობები სუფთა, უშეცდომო ეფექტურობამდე იყო დახვეწილი. ჯუნგლების ჩრდილები მისთვის რუკა იყო, ფოთლები — ნიშნები, რომლებითაც სამყაროს კითხულობდა. უხმოდ სრიალებდა და ღამე თავის სუნთქვას მის ნაბიჯებს უწყობდა. ტყეში ის მხოლოდ მტაცებელი კი არა, ეპიცენტრი იყო — რიტმი, რომელიც გარშემო ყოველ სულიერს აამოძრავებდა.

პანთერა საკუთარი ყოფიერებით ტკბებოდა. სამყაროს პულსაციას ყოველი უჯრედით გრძნობდა. ყოველ ნახტომში ნეტარება იმალებოდა, ყოველ ჩასუნთქვაში კი არსებობის მკაფიო დადასტურება. მის მოძრაობაში ეჭვმიუტანელი თავისუფლება გამოსჭვიოდა, ზედმეტი განსჯისა და ფიქრების გარეშე. სული საკუთარი ძლიერებით იყო მთვრალი, თავს დამოუკიდებლად გრძნობდა და, საკუთარი თავის გარდა, სხვა დასაყრდენი არ სჭირდეებოდა. მაგრამ თან ახლდა სიმარტოვეც. ბუნების სამყაროში ძალაუფლება მუდამ გაყოფილია და რაც უფრო მაღლა დგახარ, მით უფრო შორს ხარ სხვათაგან.

ხანდახან ტყის სიღრმიდან უცხო ხმები აღწევდა: ხან ლითონის ჟღარუნი, ხან ადამიანთა მძიმე ნაბიჯების ხმა, ანდა ცეცხლის ჩირაღდნებით განათებულ გზაზე მომავალი ადამიანების ხმაური, რომელთაც კვამლის სუნი დაეყენებინათ ტყეში. ისინი ვერ გრძნობდნენ მიწის სუნთქვას, არ ესმოდათ ფესვების ხმა და ვერც უხილავი თვალების მზერას ამჩნევდნენ. პანთერა აკვირდებოდა, როგორ ჩეხდნენ ხეებს, როგორ აგებდნენ მახეებს და როგორ იცინოდნენ ისე, რომ უკან არ იხედებოდნენ. მათი ძალა სხვაგვარი იყო, ეშვებისა და კლანჭების გარეშე, თუმცა დამანგრეველი.

მხეცი ხედავდა, როგორ კვებავდნენ ისინი თავიანთ ნაშიერთ, როგორ იბრძოდნენ მათთვის და როგორ იცავდნენ ისევე მძაფრად, როგორც ამას თავად აკეთებდა. ხედავდა, როგორ წვავდნენ ტყეს სახლების ასაშენებლად და როგორ რჩებოდნენ უსახლკაროდ, როცა ცეცხლი შურს იძიებდა და ხანძარი საცხოვრისს გადაუბუგავდა. ხედავდა, რა იოლად შეეძლო ადამიანს გაენადგურებინა ის, რაც უყვარდა, და სასოწარკვეთილი როგორ ცდილობდა, ის მაინც შენარჩუნებინა, რაც განადგურებას გადაურჩა.

ერთხელ, როცა ანტილოპას უსაფრდებოდა, ჰაერში სტვენის ხმა გაისმა. სანამ მიხვდებოდა, რა მოხდა, ტკივილმა სხეული გაუგმირა. ისარი ფერდში ჩაესო და სამყარო წამსვე ჩაბნელდა. ხმებით სავსე ჯუნგლები სიჩუმემ მოიცვა. მისი სხეული ნესტიან მიწაზე დაეშვა და ცა სინათლის ლაქებად დაიშალა. მას კიდევ ესმოდა ადამიანთა შორეული ხმები, სიცილი, კოცონის ტკაცუნი. ყველაფერი, რაც ურყევი ეგონა — ძალა, სიჩქარე, ბატონობა — ჩამოიშალა… სიკვდილის წინაშე ყველა და ყველაფერი თანასწორია…

ტყე ამ მდუმარე ტრაგედიის მოწმე გახდა. ველური ძალითა და შეუპოვრობით აღსავსე თვალები უმალ ჩაუქრა. მისი ხავერდოვანი, პრიალა ბეწვი, რომელსაც ასე უფრთხილდებოდა, ახლა სისხლით გაწებილიყო და მიწაზე მუქ ლაქებს ტოვებდა. ადამიანები მას «ტყის აჩრდილს» ეძახდნენ. მისთვის კი ადამიანები უცხონი იყვნენ, პარაზიტები, რომლებიც გზადაგზა ყოველივე ცოცხალს ანდგურებდნენ.

ამ განსხეულებაში სულმა პირველად შეიცნო, რომ ამქვეყნად ყველა — ცხოველიცა და ადამიანიც — თავს იცავს და კლავს. და კვდება კიდეც. მაგრამ ცხოველი ამას ინსტინქტის კარნახით სჩადის და არ უწყის საკუთარი სიკვდილის შესახებ. მისთვის არ არსებობს მომავალი, არ არსებობს ხვალინდელ დღეზე შფოთვა და აღსასრულის მოლოდინი. მისი ყოფიერება უწყვეტი ნაკადია, სადაც სიკვდილი ისევე ბუნებრივად მოდის, როგორც ღამე — დღის მიწურულს.

წელიწადის დროები იცვლება, სხეულები ბერდებიან და მიწად იქცევიან… ამ გარდასახვაში არც ტკივილია, არც სასოწარკვეთა. ცხოველი არ იტანჯება იმაზე ფიქრით, რომ სიცოცხლეს დაკარგავს — რადგან არ იცის, რას ნიშნავს დაკარგვა, არ ესმის მისი მნიშვნელობა.

მხოლოდ ადამიანმა იცის, რომ ერთ დღეს გაქრება და რომ ეს წამი ნებისმიერ დროს შეიძლება დადგეს. თუ ცხოველი სიცოცხლეს იცავს იმისთვის, რომ იცხოვროს ახლა, ადამიანი სიცოცხლეს იმიტომ ებღაუჭება, რომ მომავლის ეშინია. იგი აღსასრულის აჩრდილით ცხოვრობს და სწორედ ეს ცოდნა ხდის მას დაუნდობელს. სულს ხვდა წილად, ეხილა ეს ჭეშმარიტება იმ წამს, როცა მისი სიცოცხლე ადამიანის ხელით შეწყდა.

სული პირველად შეეჯახა ადამიანს ასე ახლოს და იგრძნო, რომ, შესაძლოა, მისი გაცნობიერებული აგრესია სიკვდილის შიშზე პასუხია. სწორედ ამ შეჯახებაში სულმა პირველად ამოიკითხა გაკვეთილი, რომელიც მოგვიანებით მის ხვედრად იქცა: ადამიანს გარესამყაროსი კი არ ეშინია, არამედ ეშინია დასასრულის. სწორედ აქ იბადება მისი ეგოც, როგორც სასოწარკვეთილი სურვილი, ნებისმიერ ფასად გადაავადოს სიკვდილი.

უკანასკნელ წამს, როცა სუნთქვას ძლივს იკავებდა მკერდში, სხეული კი ტკივილისაგან უმძიმდებოდა, სულში მწველი ცეცხლი აინთო. ეს იყო შურისძიების მძაფრი წყურვილი. ყველაფერი ერთ სურათხატად იქცა: დაჭიმული მშვილდის ლარი, ცივი ლითონის ელვა და ადამიანის თვალები, რომლებშიც არც შიში იკითხებოდა და არც სიცოცხლის პატივისცემა. გრძნობდა, როგორ ფეთქავდა ისარი ჭრილობაში და მთელი მისი არსება წინ მიიწევდა, რათა კბილებით ჩაფრენოდა მტერს, ხორცი დაეგლიჯა და სამყაროს წონასწორობა სისხლით აღედგინა. უნდოდა, მათაც ისევე მძაფრად ეგრძნოთ ტკივილი, როგორც ახლა მისი სხეულის თითოეული ძარღვი გრძნობდა.

მაგრამ ამ წყურვილის შემდეგ გარდუვალობის შიში მოვიდა. სულს თავზარს სცემდა იმ უცნობი არსებების სიცივე, რომლებიც სხეულით სუსტნი იყვნენ, თუმცა დამანგრეველ ძალას ფლობდნენ. მათი ცივი თავდაჯერებულობა იმაზე საზარელი აღმოჩნდა, ვიდრე ნებისმიერი მტაცებლის ეშვები.

მისი მომაკვდავი ცნობიერება სურათხატებით აივსო. თავს კნუტად ხედავდა, რომელსაც დედა თბილი, ხორკლიანი ენით ლოკავდა. სუნთქვის შეწყვეტის ჟამს ღამის ტყეზე მოციმციმე ვარსკვლავები გამოკრთნენ. სული მაშინვე არ წასულა, რადგან სამყარო აგრძელებდა ხმაურს: ესმოდა კოცონის ტკაცუნი, ადამიანთა ხმები და ღამის სუნთქვა. ყველაფერი ისეთივე იყო, როგორიც წამის წინ, მხოლოდ მის შიგნით შეიცვალა ყველაფერი. ის აკვირდებოდა, როგორ გახდა მისი სხეული მიწის ნაწილი, ჩრდილი კი ღამის წყვდიადს შეერია. ის დარჩა ფოთლებში, მხეცების თვალებში, კოცონის ციმციმში. სამყარო აგრძელებდა სიცოცხლეს და ისიც მასთან ერთად განაგრძობდა არსებობას.

და მაინც, სწორედ იმ უკანასკნელ მომენტში, როცა მძვინვარება და შიში ერთმანეთში გადაიხლართა, სულში კიდევ ერთი გრძნობა დაიბადა — ცნობისმოყვარეობა. რატომ არიან ადამიანები ასეთები? რატომ მიდიან იმ ტყის წინააღმდეგ, რომელიც კვებავს და იცავს მათ? რატომ კლავენ არა საკუთარი სიცოცხლის გადასარჩენად, არამედ ძალაუფლების მოსაპოვებლად და დასამტკიცებლად? რა აიძულებთ, განუდგნენ ბუნებას, დაანთონ კოცონი, ამოგლიჯონ ხის ფესვები და არ ესმოდეთ ტყის სუნთქვა?

შემდეგ სული ისევ წყალს უბრუნდება. იმ ფორმას, სადაც ძალა გრძნობად იქცევა, ინსტინქტი კი სიყვარულად და დანაშაულის განცდად გარდაიქმნება.

სული იქცევა ელექტრად, ქალთევზად. იქ ის პირველად მოუსმენს არა სისხლის ხმაურს, არამედ სხვის გულისცემას. სწორედ იქ იწყება მისი გზა ადამიანისაკენ.

ქალთევზა ელექტრა. სამყაროთა შორის. გარდასახვა

«ყოველ ზაფხულს მამას ზღვაზე დავყავდი ხოლმე. საათობით ვცურავდით პატარა ყურეში. იქ ისეთი გრძნობა გეუფლებოდა, თითქოს სხეული მსუბუქდებოდა, ფიქრები გტოვებდნენ და სამყარო უპირობოდ გიკრავდა გულში. მთელი ცხოვრება როცა ზღვას ვუბრუნდები, იმავეს ვგრძნობ — თითქოს სახლში დავბრუნდი.

ახლა ვხედავ, როგორ იშლება შენ წინაშე იგივე სამყარო: მზის ანარეკლები წყალქვეშ, ქვიშაზე თანაბარ სახეებად რომ თამაშობენ; ლოდები, რომლებზეც კიბორჩხალები ბინადრობენ; ნიჟარები, თავიანთ საიდუმლოებებს რომ ინახავენ და ჭრელაჭრულა თევზები, ხელიდან მუდამ რომ გისხლტებიან.

წყლის სიღრმიდან გაკვირდები. გვერდით მომყვები, ცოტა მოუქნელად, ხანდახან წყალი გეყლაპება, მაგრამ მაინც ისეთივე აღტაცებით აგრძელებ ცურვას. ამ აღტაცებით საკუთარ თავს მახსენებ და შენში იმ გოგონას ამოვიცნობ, რომელმაც ოდესღაც პირველად აღმოაჩინა ზღვა და ეს სამყარო სამყაროთა შორის.

(კრეტა, 2011)

ქალთევზას სხეული წყალს ეკუთვნის, თუმცა მზერა უკვე ნაპირისაკენ გაურბის. ის მიწის ძახილს გრძნობს, მაგრამ ვერ ტოვებს სიღრმეებს, სადაც წარსულ სამყაროთა მეხსიერება ცოცხლობს. მასში ერთმანეთში არეულა ინტუიცია და სურვილი, შიში და მიზიდულობა, მოგონება და ოცნება. მასში პირველად იბადება ადამიანური განცდა, სევდა იმ სახლის გამო, რომელიც აღარ ახსოვს. ეს საკუთარი თავის შეცნობის პირველი ნაპერწკალი და იმ ცნობიერების დასაბამია, რომელიც საკუთარ ფორმას ეძებს. ელექტრა ოკეანის წიაღში, კუნძულ კრეტასთან, მარჯნის რიფებით გარემოცულ იდუმალ გამოქვაბულში დაიბადა. დედა ადრეულ ბავშვობაში გარდაეცვალა. მამა, ზღვათა მბრძანებელი, მუდამ თავის სამფლობელოზე ზრუნავდა და ქალიშვილს მოსამსახურეებს უტოვებდა. დედის დაკარგვამ ელექტრას სულში უძირო სიცარიელე დატოვა, მამის სიმკაცრემ კი, რომელიც ყველაფერში სრულყოფილებას ითხოვდა, უარყოფის შიში გაუმძაფრა. ასე ჩამოყალიბდა მისი სწრაფვა, ნებისმიერ ფასად დაემსახურებინა სიყვარული. მამა ხშირად ადარებდა პატარა ქალთევზას დედამისს, აღნიშნავდა მათი თვალებისა და ღიმილის მსგავსებას. «დედაშენი… ის სრულყოფილება იყო, ელექტრა. ზეციური სილამაზე და სიბრძნე ჰქონდა. ძალიან ჰგავხარ, განსაკუთრებით თვალებით. ეცადე, შენც ისეთივე უნაკლო იყო», — ხშირად ესმოდა მას. ეს სიტყვები მისთვის მალამოც იყო და მძიმე ტვირთიც. მამა ელექტრასგან მორჩილებასა და ყველაფერში პირველობას ითხოვდა. ქალთევზას ყველაზე სწრაფად ცურვა უნდა ესწავლა, ძველ ზღვის ნაწერებს სწავლობდა და დინებების მართვის ხელოვნებას ეუფლებოდა. მამა მკაცრად აფრთხილებდა სამყაროთა შორის არსებულ ზღვრებზე: «ადამიანთა სამყარო და ჩვენი სამყარო სამუდამოდ გაყოფილია, ელექტრა. მათი ვნებები სახიფათოა, სირინოზებივით არიან, მეზღვაურებს დასაღუპად რომ უხმობენ. ეს ზღვარი არ გადალახო, თორემ საკუთარ თავს დაკარგავ». ელექტრა ზღვის სიღრმეების ახალგაზრდა მბრძანებელი იყო და ოკეანის ბინადრები მის სილამაზეს თაყვანს სცემდნენ. მისი ზღვის ქაფისფერი თმა დინებაში ნაზად ლივლივებდა და რბილი ნათებით მოსავდა, ხოლო თვალები, ზღვის უფსკრულივით ღრმა, ისეთ ვნებას აფრქვევდა, რომ ნებისმიერს თავბრუს ახვევდა. ყოველი კომპლიმენტი და აღფრთოვანებული მზერა მისთვის ჰაერის ერთი ჩასუნთქვასავით ძვირფასი და აუცილებელი იყო. სულის სიღრმეში კი საკუთარივე ხმა ჩურჩულებდა: «თუ ყველაზე მცოდნე და ლამაზი ვიქნები, მაშინ მამა ჩემში მხოლოდ დედის აჩრდილს კი არა, მეც დამინახავს. მაშინ ის მეც ისევე ძლიერად შემიყვარებს». თუმცა, ელექტრას გულში სიმარტოვე მეფობდა. ყველა თაყვანისმცემელში ის მამის, ძლიერი და მიუწვდომელი არსების, ანარეკლს ეძებდა იმ იმედით, რომ მოიპოვებდა აღიარებას, რომელიც დედისგან დატოვებულ სიცარიელეს შეუვსებდა. ქალთევზას ყელს იშვიათი მარგალიტების მძივი ამშვენებდა, რომელთაგან თითოეული, ლეგენდის თანახმად, აფროდიტეს ცრემლი იყო. ხელში პატარა სარკე ეჭირა, რომელშიც მთელი ოკეანე ირეკლებოდა. ამ სარკეში ელექტრა მხოლოდ საკუთარ მშვენიერებას კი არა, საკუთარ შიშებსაც ხედავდა. ხედავდა თავის თავს მიტოვებულს, უმეგობროდ და უოჯახოდ დარჩენილს. ხედავდა საკუთარ თავს სილამაზედაკარგულს, მამის იმედგაცრუებად ქცეულს. ხედავდა ადამიანებთან შეხვედრას, რომელთაც მისი ეშინოდათ და სძულდათ. მამისგან მალულად ქალთევზა ხშირად ამოდიოდა წყლის ზედაპირზე და ადამიანებს აკვირდებოდა — მათ ცხოვრებასა და ემოციებს. ყოველ საღამოს, როცა მეზღვაურები ნავებით ბრუნდებოდნენ, მზერით აცილებდა მათ. უყურებდა მეზღვაურთა ცოლებს, ნაპირზე ქმრებს რომ ელოდნენ, ეხვეოდნენ და ნერვიულობდნენ, თუ ისინი ზღვაში აყოვნებდნენ. ეს ყოველივე მის გულში წინააღმდეგობრივი გრძნობების ქარიშხალს აღძრავდა. ეს განცდები მისთვის უცხო იყო და მათი შეცნობა სწყუროდა. აღფრთოვანებული იყო ადამიანური ურთიერთობებით და მათ გარშემო რომანტიკულ ბურუსს ქმნიდა. უნდოდა, შეხებოდა მათ ცხოვრებას, ეგრძნო მზის სხივების სითბო კანზე, მოესმინა საყვარელი ადამიანების სიცილი და გაეზიარებინა თავისი საიდუმლოებები. ელექტრას სურდა, ის არა მხოლოდ ზღვის არსებებს, არამედ იმ მიუწვდომელ ადამიანებსაც ჰყვარებოდათ. სანაპიროზე, ერთ სოფელში, ერთი მეზღვაური ცხოვრობდა, რომელსაც ღამით სეირნობა უყვარდა. ის ხშირად ადიოდა იმ ლოდებზე, რომელთა ქვეშაც ელექტრა იმალებოდა და ტალღების შრიალში ვარსკვლავებს უმზერდა. მერე შინ ბრუნდებოდა, სადაც ცოლი სითბოთი და ალერსით ხვდებოდა. ერთხელ მწირი ნადავლით გაღიზიანებულმა მეზღვაურმა წყალში ამონიტის გაქვავებული ნიჟარა გადააგდო. ელექტრა მისმა სპირალურმა ფორმამ მოხიბლა და ეს ნიჟარა ნიშნად მიიღო. ადამიანის, ანუ მამის მიერ აკრძალული არსების სიყვარული მისთვის ერთგვარი გამოწვევა იყო, დაუმორჩილებლობისა და საკუთარი დამოუკიდებლობის დამტკიცების მცდელობა. ერთ გვიან საღამოს, როცა მეზღვაურის ნავი ნაპირისკენ მიცურავდა, ელექტრამ შინაგან ხმასთან ბრძოლას ვეღარ გაუძლო და სურვილისგან დატყვევებულმა სიმღერა წამოიწყო. მისმა ხმამ მეზღვაურს გზა აუბნია და ნავი იმ კლდეებისკენ მიაბრუნებინა, სადაც ქალთევზა იმალებოდა. უეცრად შტორმი ამოვარდა და ნავი ლოდებს შეასკდა. ნავი ამოტრიალდა და მეზღვაური წყალში აღმოჩნდა. ელექტრამ მისი დახმარება განიზრახა, თუმცა ვერ შეძლო… სასოწარკვეთილი ყვირილით მეზღვაური მის თვალწინ დაიხრჩო…
იმ ტრაგიკული საღამოს შემდეგ ნაპირი დაობლდა. ყოველი მზის ჩასვლისას მეზღვაურის ცოლი სანაპიროზე გამოდიოდა. მისი თვალები, ოდესღაც სიცოცხლით სავსე, ახლა ჩამქრალიყო და ზღვის უძირო წყვდიადს ირეკლავდა. მათში გამოუთქმელი სევდა დასადგურებულიყო, ისეთივე მძიმე და უტყვი, როგორიც ოკეანის ფსკერზე დაშვებული ლოდი. იდგა უძრავად, ჰორიზონტს გაჰყურებდა და ელოდა, რომ ზღვის შორიეთიდან მისი საყვარელი ადამიანი გამოჩნდებოდა. ცივი ქარისგან აცახცახებული მხრები მის შინაგან კანკალსა და აუნაზღაურებელ სიცარიელეს ააშკარავებდა, სიცარიელეს, რომელიც მის სულში გაჩნდა. მას აღარ ესმოდა ტალღების ხმაური, ვეღარ აღიქვამდა მზის ჩასვლის მშვენიერებას და ვეღარ გრძნობდა სითბოს. მისი სამყარო ნაპირის ვიწრო ზოლამდე დაპატარავდა, სადაც ელოდა, მიუხედავად იმისა, რომ გარშემო ყველას იმედს უწურავდა, საყვარელი ადამიანის დაბრუნების იმედს. ის საკუთარი თავის აჩრდილად იქცა, ნაპირზე მოხეტიალე ლანდად, რომელიც დაკარგულ ბედნიერებას ამაოდ ეძებდა. დანაშაულის გრძნობა ელექტრას მოსვენებას არ აძლევდა. მეზღვაურის ცოლისათვის მწუხარების შესამსუბუქებლად მან ზღვის ყვავილების მაგიას უხმო და პერიტონი, ფრთოსანი ირმის სული გამოიძახა, რომლის ეთერულ არსებასაც შვება და ნუგეში მოჰქონდა. «მე სიყვარული მინდოდა, მაგრამ მხოლოდ ტკივილი მოვიტანე, როგორ გამოვისყიდო ჩემი დანაშაული», — მიმართა მან სულს. ერთ წყნარ საღამოს, როცა ჩამქრალთვალება ქალი ისევ მოვიდა ზღვასთან და ჰორიზონტს მიაშტერდა, პერიტონი გამოეცხადა. წამით მან გარდაცვლილი ქმრის იერი მიიღო და თბილი, რბილი მზერით, გამომშვიდობების ნიშნად, სითბო აჩუქა. შემდეგ ფრთები გაშალა და ბინდში გაუჩინარდა, ქალის გულში კი სიმშვიდისა და იმედის ნაზი ნაპერწკალი დატოვა. იმ წამს ელექტრას სულიდან მგლოვიარე ქალის მიმართ უტყვი კივილი აღმოხდა: «მაპატიე, წაგართვი ის, რაც ყველაზე მეტად გიყვარდა. ჩემმა ბრმა სიყვარულმა და შიშმა დამანგრეველ ძალად მაქცია, ახლა კი შენი ტკივილი მეც მტკივა». მეზღვაურის დაღუპვამ სოფელი შეძრა. კოცონის ირგვლივ შემომსხდარი მეთევზეები შიშით ჩურჩულებდნენ ზღვის წყევლასა და მზაკვარ ქალთევზებზე, რომლებიც მეზღვაურებს თავიანთ ბადეებში აბამენ და ღუპავენ. ქალები ბედის უსამართლობაზე მოთქვამდნენ, ბავშვებს კი წყალში შესვლისა ეშინოდათ. ელექტრა ორივე სამყაროსთვის გარიყულად იქცა: ზღვის სამეფოში მას, როგორც დაწყევლილს, ყველა ერიდებოდა, ადამიანთა სამყაროში კი მისი სახელი საფრთხისა და სიკვდილის ნიშნად იქცა. ელექტრამ არ იცოდა, რომ ამ გარდასახვაში ის მხოლოდ სიყვარულისთვის კი არა, იმის გასააზრებლად მოვიდა, რომ უზომო სიყვარულს ნგრევაც შეუძლია. სადღაც სიღრმეში ჯერ კიდევ ცოცხლობდა ადამიანის ხელით მოკლული პანთერის მეხსიერება, ძველი ჭრილობის მოგონება, შურისძიების წყურვილი და მუნჯი კითხვა: რისთვის? და როცა ელექტრას ნაზმა, შეყვარებულმა ხელებმა უნებლიეთ კაცი სიცოცხლეს გამოასალმა, მან პირველად დაინახა სიმართლე: სიყვარულმა, შესაძლოა, შვას შურისძიება, რომელიც თავს აღარასოდეს დაგანებებს. დამანგრეველი იყო ის ძალა, რომელიც მას ადამიანებში აშინებდა და ახლა სწორედ ეს ძალა სახლობდა მასშივე. გრძნობის მოთოკვის უუნარობამ, სურვილმა, რომ ვიღაცისთვის ძვირფასი არსება ყოფილიყო, და უარყოფის შიშმა შექმნა ქარიშხალი, რომელმაც სწორედ ის გაანადგურა, ვისი შენარჩუნებაც ასე ძალიან სურდა. ქალთევზა ორ სამყაროს შორის აღმოჩნდა მომწყვდეული. ის ზღვის სამეფოს ეკუთვნოდა, მაგრამ მისი გული ადამიანურ მწუხარებას მიეჯაჭვა. მას შემდეგ ელექტრას აღარ უმღერია. როცა ჰორიზონტზე შტორმი იწყებოდა, ზედაპირზე ამოდიოდა, თავისი ხმით ქარს აცხრობდა, მეთევზეებს აფრთხილებდა და ნავებს რიფებს შორის მშვიდობიანად ატარებდა. მისი სიმღერა აღარ იყო ცდუნება, ის ლოცვად იქცა. პატიებას არ ითხოვდა, უბრალოდ, არ უნდოდა, კიდევ რომელიმე ქალი მდგარიყო ნაპირზე, სიცარიელისთვის მიეშტერებინა თვალები და იმის მოლოდინში დალეულიყო, ვინც აღარასოდეს დაბრუნდებოდა. ელექტრამ ჯერ არ იცოდა, რომ ერთ დღეს თავადაც ასეთ ქალად იქცეოდა. ისიც ისე დიდხანს დაუწყებდა ცქერას ჰორიზონტს, რომ ზღვა და ზეცა ერთმანეთში აერეოდა და თავადაც ამ მუდმივ მოლოდინში გალევდა წუთისოფელს. ის ტოვებდა ამ სამყაროს და თან მიჰქონდა სული, რომელმაც პირველად იგრძნო ნამდვილი ტკივილი. სიყვარული, სილამაზე და აღიარება, ის, რაც ოდესღაც მარტივი ჩანდა — სიყვარული, სილამაზე, ყურადღება — ახლა თხელი ყინულივით მყიფე და იოლად მსხვრევადი აღმოჩნდა. სწორედ ამ მსხვრევით დაიწყო მისი ცნობიერების გზა. პატარა რომ ვიყავი, ერთხელ მამასთან ერთად ნავით დნეპრზე ვსეირნობდი. ნაპირს კარგა მანძილით დავცილდით და დაბრუნების დროც დადგა. ბინდი ნელა ეშვებოდა, თანდათან სულ უფრო ბნელდებოდა და ნაპირზე აშენებული სახლებიდან უკვე ყვითელი ნათურების შუქი გამოკრთოდა. იმ ადგილებში მდინარე განიერია, თითქმის ზღვასავით — ღრმა, მძიმე და რაღაც უძველესი ძალის მატარებელი. შუაგულ წყალში ვიყავით, როცა ძრავი მოულოდნელად ჩაქრა. ირგვლივ სიჩუმემ, წყვდიადმა და სიცარიელემ დაისადგურა. მხოლოდ პატარა ფარანი ანათებდა ლითონის ნავის ფსკერსა და წყლის ვიწრო ზოლს. უნდა შემშინებოდა, მაგრამ შიში არ მიგრძვნია. გვერდით მამა მყავდა. მან ორი ნიჩაბი ამოიღო და მითხრა, რომ მეც მომესვა. მის დუმილში სიმშვიდე იგრძნობოდა, მოძრაობებში კი — თავდაჯერებულობა. სამყარო ირგვლივ შეიძლებოდა ყოფილიყო გაუვალი, უცნობი და მოულოდნელობებით აღსავსე, მაგრამ მამის გვერდით ვიცოდი, რომ ყველაფერი რიგზე იყო. მხოლოდ საკმაოდ მოგვიანებით მივხვდი, რომ ეს მომენტი ჩემთვის პირველი გაკვეთილი იყო იმისა, თუ რას ნიშნავს საყრდენი. არა დაცვა ძალის სახით, არამედ გვერდით ყოფნა, თანადგომა… არა დაპირება, რომ ცუდი არაფერი მოხდება, არამედ განცდა: რაც უნდა მოხდეს, ჩვენ ამას ერთად გადავლახავთ.

თავი 3. ნატიფი სამყაროები. მეხსიერება სხეულს მიღმა

ეს არ არის დრო, რომელიც უწინარესობა-მერმისობის ლოგიკას ექვემდებარება — ეს თავად დროის მიღმა ყოფნაა…

ნატიფი ეთერის სამყარო მატერიალურ ყოფიერებასთან თანაარსებობს და ისე ერწყმის მას, როგორც სუნთქვა — სხეულს. აქ არ არსებობს სიმკვრივე, მხოლოდ რიტმია: არც საწყისია და არც დასასრული, მხოლოდ არჩევანის გამოძახილი ფეთქავს ამ რიტმში. აქ სული პასუხისმგებლობას იღებს ყოველ რხევაზე, ვინაიდან ჩანაფიქრი მყისიერად იქცევა ქმედებად, გრძნობა კი სინათლის მატერიას შობს.

ქერუბიმი, იუნონა და ასკლეპიოსი — ერთი ენერგიის სამი მდგომარეობაა: ღვთიურისაკენ ლტოლვა, ძალაუფლებით გაურყვნელობა და თავმდაბალი მსახურება. მათი მეშვეობით სული შეიცნობს იმ ნატიფ ზღვარს, თუ სად იწყება სინათლე და სად სრულდება ამპარტავნობა; სად გარდაიქმნება ძალა სიყვარულად. ამ გარდასახვათა გავლით სული სწავლობს პასუხისმგებლობას იმ ენერგიაზე, რომელსაც თავადვე შობს.

ეთერულ სამყაროში სულს ძალუძს, ერთდროულად რამდენიმე იპოსტასით მოგვევლინოს — იყოს ხორცშესხმული მიწიერ ყოფიერებაში, ნაპერწკალი სხვა ეპოქაში ან სუნთქვა სხვის ბედისწერაში. ეს პარალელური გზები შინაგანი მელოდიით უკავშირდება ერთმანეთს, სადაც ყოველი გამოცდილება ერთი ძირითადი მოტივის ვარიაციაა. ვიდრე სული თავად ამ მოტივს არ შეცვლის, მოვლენები სხვადასხვა სამყაროში ექოსავით მეორდება და მას კვლავ გაცნობიერებული არჩევანისაკენ აბრუნებს.

ქერუბიმი. არჩევანი

სულის ნაწილის ქერუბიმად გარდასახვა არჩევანისა და პასუხისმგებლობის ლაბირინთში ღრმა ჩაძირვად იქცა. აქ სული აკვირდებოდა, თუ როგორ ქსოვენ ყოფიერების ქსოვილს გრძნობათა ენერგიები — შური, სიყვარული, ამპარტავნობა თუ თანაგრძნობა. ის ხედავდა, როგორ შეუძლიათ ამ ძაფებს სამყაროს ჰარმონიის შენარჩუნება ან მისი ქაოსად ქცევა. სწორედ მაშინ იგრძნო ქერუბიმმა პირველად ცდუნება, რათა ცოდნა ძალაუფლებისათვის გამოეყენებინა.

სამყარო, სადაც ქერუბიმი ცხოვრობდა, სუფთა და მშვენიერი იყო. სამოთხის ბაღი სინათლით სუნთქავდა: ხეები, ყვავილები, წყალი — ყველაფერი შემოქმედის დიდებულებას ასხივებდა. ცენტრში შემეცნების ხე აღმართულიყო — წყაროსთან კავშირის სიმბოლო, სადაც სიბრძნე და სიყვარული ერთმანეთს ერწყმოდა. ქერუბიმს ამ ხის დაცვა დაევალა. მასში არ არსებობდა მანძილი ღვთის ნებასა და მის საკუთარ სურვილებს შორის. ღმერთი მისთვის არა მრისხანე მბრძანებელი, არამედ სიცოცხლისა და სინათლის წყარო იყო, რომელიც სიბრძნეს ანიჭებდა და გულს მსახურების სიხარულით უვსებდა. სული წმინდა და გულწრფელი იყო, მისი მსახურება კი ღმერთთან ერთიანობას ეფუძნებოდა.

ასე გრძელდებოდა მანამ, სანამ ბაღში ლუციფერი არ გამოჩნდა. მისი სინათლე განსაკუთრებული იყო — არა ცივი ან ბნელი, არამედ თვალისმომჭრელად ელვარე. მას მნათობს უწოდებდნენ და ის მართლაც სინათლის მატარებელი იყო, ოღონდ ეს სხვა ნათელი გახლდათ — ეს იყო ცნობიერების შუქი.

სულმა იცოდა, რომ ლუციფერზე სხვადასხვა ისტორია ვრცელდებოდა. ზოგს ის დაცემულ სულად, ამპარტავნობისა და ურჩობის სიმბოლოდ მიაჩნდა. თუმცა ლუციფერი მტერს არ ჰგავდა. ის სვამდა კითხვებს, რომლებიც ფიქრებს აღძრავდა და დადგენილი წესრიგის მიღმა გადაგტყორცნიდა. ის საუბრობდა პლერომაზე, უპირობო სიყვარულის იმ სისავსეზე, სადაც ყოველგვარი იერარქია ქრება. საუბრობდა დემიურგზე — მატერიის შემქმნელზე, რომელიც ჭეშმარიტი შემოქმედის მხოლოდ მკრთალი და არასრულყოფილი ანარეკლია. ის ცოდნას ისე უზიარებდა სხვებს, თითქოს უკვე მივიწყებულს ახსენებდა.

ლუციფერი საუბრობდა ადამიანზე, თეთრი თიხისგან ნაძერწ არსებაზე, რომელსაც სიცოცხლე თავად შემოქმედის სუნთქვამ შთაბერა. ამ სუნთქვაში ის არა მხოლოდ სასწაულს, არამედ იმგვარ საიდუმლოს ხედავდა, რომლის ამოხსნაც მის ძალებს აღემატებოდა. სწორედ ამ მიუწვდომლობამ შვა მის არსებაში შემოქმედის ძალის მიმართ შურითა და ეჭვით აღვსილი ბზარი.

ადამსა და ევაზე დაკვირვებისას ლუციფერი მათში განთიადის სინათლის მსგავს სიწმინდეს გრძნობდა. მათ უმანკოებაში ის ხედავდა არა სისუსტეს, არამედ სიმშვიდეს, თუმცა, ამავდროულად, გაუცნობიერებლობასაც. ისინი იმ სამყაროში ცხოვრობდნენ, რომელშიც ყველაფერი მოცემულობა გახლდათ და, შესაბამისად, მათ არ იცოდნენ, რას ნიშნავს არჩევანი. და, აი, ლუციფერმა განიზრახა, გაეზიარებინა მათთვის ცოდნა და ეჩვენებინა ყოფიერების მეორე მხარე — შემეცნების გზა. ლუციფერმა გველის სახე მიიღო და ევას აკრძალული ნაყოფი შესთავაზა: ეს იყო არა ღვთის წინააღმდეგ გალაშქრების აქტი, არამედ გამოღვიძების მცდელობა. ქერუბიმის სულისთვის ეს აღმოჩენა იყო: ადამისა და ევას განდევნა სამოთხიდან ლუციფერის თვალში არა სასჯელი, არამედ გათავისუფლება იყო. სწორედ იმ მომენტიდან კაცობრიობამ პირველად მოიპოვა არჩევის, განსხვავების, ძიების უნარი.

ასე გაჩნდა თავისუფალი ნება.

ლუციფერი დიდხანს ფიქრობდა, რატომ გამოყო ღმერთმა სულები საკუთარი თავისგან და რატომ დააყენა ისინი იერარქიულად უფრო დაბლა. ფიქრობდა იმაზეც, თუ რატომ არ შეიძლებოდა, მასაც ისეთივე შემოქმედებითი ძალა ჰქონოდა, როგორიც თავად უფალს. ამ კითხვით მან ღმერთს მიმართა, რადგან სურდა, შემოქმედის ჭეშმარიტი ბუნება და სამყაროში საკუთარი ადგილი შეეცნო. პასუხის ნაცვლად ღმერთმა ჩააქრო ვარსკვლავი, რათა ყველას ეხილა, თუ როგორ იბადება სინათლე.

სამყაროს ამ დუმილში ყველამ მიიღო თავისი პასუხი: ლუციფერმა — უარი, ქერუბიმმა — გამოცდა. თუმცა, შესაძლოა, ეს სულაც არ იყო დუმილი, არამედ პასუხი, რომლის მოსასმენადაც ჯერ კიდევ არ იყო მზაობა.

ერთ გვიან საღამოს ედემის ბაღში შემეცნების ხის მცველმა ქერუბიმმა ლუციფერის მოახლოება შენიშნა. მისი სინათლე ახლა განსხვავებული იყო — არა დამაბრმავებელი, არამედ გაფერმკრთალებული, როგორც ვარსკვლავების ანარეკლი ჩაბნელებულ წყალში.

ლუციფერი ერთი ნაბიჯის მოშორებით გაჩერდა და ცას ახედა:

— ოდესმე თუ გიფიქრია, რატომ ვართ აქ?

ქერუბიმს მზერა ჰორიზონტისთვის არ მოუცილებია:

— იმისათვის, რომ ვემსახუროთ.

ლუციფერმა ჩუმად ჩაიცინა:

— რას ვემსახუროთ? წესრიგს? აკრძალვებს? თუ იმას, რაც მათ მიღმაა დამალული?

ქარს აყვავებული ხეების სურნელი მოჰქონდა; როგორც იქნა, ქერუბიმი მისკენ შეტრიალდა:

— ისე საუბრობ, თითქოს პასუხი იცოდე!

ლუციფერმა მხრები აიჩეჩა:

— მე მხოლოდ ის ვიცი, რომ არაფერი არ ვიცი. და ეს არის ძიების ერთადერთი მიზეზი. — ის უფრო ახლოს მივიდა:

— შენც ხომ გრძნობ ამას!

ქერუბიმმა მახვილის ტარს ხელი მოუჭირა:

— რას გულისხმობ?

— იმას, რომ მსახურება და შემეცნება ერთი და იგივე არ არის. შეგიძლია საუკუნეთა განმავლობაში უდარაჯო კარიბჭეს, მაგრამ ვერასოდეს მიხვდე, რას იცავ და რატომ.

ლუციფერმა მშვიდად განაგრძო:

— მან «მცველი» გიწოდა. მაგრამ განა შენ მხოლოდ დარაჯი ხარ? განა შენი გონება მხოლოდ კარზე დადებული საკეტით შემოიფარგლება?

ქერუბიმმა მკვახედ უპასუხა:

— შენ ცდილობ, რომ მასში ეჭვი შევიტანო?

ლუციფერმა თავი გაიქნია:

— არა, მე მხოლოდ გირჩევ, ენდო საკუთარ თავს!

ამ სიტყვების შემდეგ ის წავიდა, ქერუბიმს კი განგაშის მწვავე შეგრძნება დაუტოვა… კითხვები სულის სიღრმიდან ექოსავით გაისმოდა — თავიდან ჩუმად, მერე კი სულ უფრო ხმამაღლა. მის გულში პირველად გაიჟღერა: რატომ უნდა იყოს ცოდნა დამალული, თუკი მას თავისუფლებამდე მიჰყავხარ? ღვთის მსახურება მონობას დაემსგავსა, ხოლო შემეცნება — ამბოხს. სულში გაჩნდა სურვილი, რომ სინათლე არა მხოლოდ დაეცვა, არამედ თავად დაპატრონებოდა მას.

როცა სხვა ანგელოზებმაც შეიტანეს ეჭვი, დიდი ამბოხი მოხდა… ქერუბიმს სჯეროდა, რომ ჭეშმარიტებას იცავდა და ვერ ხვდებოდა, რომ სინამდვილეში საკუთარ ეგოს უფრთხილდებოდა. ლუციფერის გვერდით დადგა, დარწმუნებული, რომ სამართლიანობისთვის იღვწოდა, თუმცა სინამდვილეში საკუთარ თავს ებრძოდა. წესრიგი, რომელიც ოდესღაც ცხოვრების ბუნებრივ ნაწილად მიაჩნდა, მისთვის ბორკილებად იქცა.

ქერუბიმმა სამოთხის ბაღი დატოვა. და ამ განშორებისას პირველად იგრძნო შიში.

ის, რასაც რელიგია მოგვიანებით «ლუციფერის დაცემას» უწოდებს, სულმა დაბადებად აღიქვა — ეს იყო პირველი გამოცდილება იმისა, თუ რას ნიშნავს, იყო არსება. თავდაპირველად არ ყოფილა ტკივილი და არც სასჯელად ყოფილა ეს… ჯერ არ ესმოდა, როგორ უნდა ყოფილიყო განცალკევებული და, იმავდროულად, არ გამქრალიყო.

მან მთლიანობის განცდა დაკარგა.

ბნელი ანგელოზების გამოჩენასთან ერთად შემეცნების ციური ბორბალი დატრიალდა, რამაც სიკეთისა და ბოროტების მარადიული მოძრაობის მანქანა აამოქმედა. დაცემულმა ანგელოზებმა ადამიანთა ფიქრებსა და გრძნობებზე გავლენის მოხდენის ძალა მიიღეს. ტკივილის, ცდუნებისა და ამპარტავნობის გზით ადამიანმა საკუთარი თავის შეცნობა დაიწყო. არჩევანის მეშვეობით კი — სულიერი ზრდა.

თუმცა, ქერუბიმი ვერაფრით ეგუებოდა დანაშაულის გრძნობას. ხედავდა, როგორ ირღვეოდა ჰარმონია და როგორ ივსებოდა სივრცე ტანჯვით. იდგა ხესთან, სადაც ადრე ფოთლები შრიალებდა… სადაც ადრე სინათლე იყო, ახლა უკუნი გამეფებულიყო. ამ სიჩუმეში უეცრად მიხვდა: თავისუფლებამ, რომლისთვისაც იბრძოდა, ვერ იხსნა. მან ის, უბრალოდ, მიატოვა!

ამ ამბოხისათვის ქერუბიმი ბორკილებით შებოჭეს. საუკუნეების განმავლობაში ის დუმდა. მერე ამ წყვდიადში ნაცნობი ლანდი დაინახა.

— შენ… თავისუფლებას გვპირდებოდი, — წასჩურჩულა მან.

ლუციფერის ხმა თითქოს არაფრიდან გაისმა:

— მე ჭეშმარიტებას დაგპირდით. ამბოხი კი თავად აირჩიე.

— მაგრამ შენ ამას თავისუფლება უწოდე!

უეცარი გაელვება — და სულის წინაშე ხილვა გაჩნდა: ხედავდა ხესთან მდგომ ქერუბიმს, ოღონდ ახლა საკუთარ თავს გვერდიდან უცქერდა. მისი სახე არა შემეცნების წყურვილით, არამედ შურით იყო დამახინჯებული. ლუციფერმა უფრო ჩუმად წარმოთქვა:

— განა მე გიბიძგე მათი სიძულვილისკენ? ნუთუ მე გასწავლე იქ დარჩენილთა მიმართ ზიზღი?

ახლა სული ხედავდა იმას, რასაც ადრე ვერ ამჩნევდა: ლუციფერის თვალებში ბოროტი სიხარული კი არა, სევდა იკითხებოდა. სულს სასოწარკვეთით აღმოხდა:

— მაგრამ შენ… შენ ზურგი პირველმა შეაქციე!

ლუციფერმა კი პირველად უპასუხა მკაცრად:

— მე მხოლოდ კითხვა დავსვი! არჩევანი კი თავად გააკეთე.

კიდევ ერთი გაელვება — ქერუბიმმა დაინახა მომენტი მათი საუბრის შემდეგ. დაინახა საკუთარი თავი, რომელიც სხვა ანგელოზებთან ერთად მიდიოდა: არა ეჭვების გასაზიარებლად, არამედ რისხვის დასათესად.

ლუციფერმა ახლა უკვე ყოველგვარი ემოციის გარეშე წარმოთქვა:

— შენ გსურდა, უფრო მეტი ყოფილიყავი, ვიდრე მცველი. მაგრამ იმისთვის, რომ მაღლა იდგე, სულაც არ არის საჭირო, რომ სხვებს ხელს ჰკრავდე და დაბლა ყრიდე.

სული მიხვდა- ლუციფერმა მხოლოდ კარი აჩვენა, ქერუბიმმა კი ის თავად შეანგრია. ლუციფერს მისი სული მართლაც არ უცდუნებია. დაცემამ ტკივილი მოიტანა, მაგრამ, ამასთანავე — გამოღვიძებაც. ქერუბიმი მიხვდა, რომ ცოდნა არავის ეკუთვნის და სინათლის დამწყვდევა შეუძლებელია. ნებისმიერი შეზღუდვა, სიკეთის სახელითაც კი, საბოლოოდ სატუსაღოდ იქცევა.

ლუციფერისა და ქერუბიმის ისტორია სხვადასხვა ტრადიციაში ცოცხლობს. ქრისტიანობაში ლუციფერი დაცემული ანგელოზია, რომელიც ამპარტავნობის გამო აჯანყდა. მისი საქციელი ჰარმონიის დარღვევისა და ერთიანობაზე უარის თქმის სიმბოლოა. ის ბოროტებისა და განცალკევების განსახიერება ხდება. მაგრამ როცა რწმენა სასჯელის შიშზე იგება, განა ადამიანი თავისუფლებას არ კარგავს?

გნოსტიკურ ტრადიციაში ლუციფერი ბოროტი ძალა კი არ არის, არამედ ცნობიერების ნათელი — უნარი, რომელიც ადამიანს სამყაროს არა მხოლოდ ღვთიური ნებით, არამედ საკუთარი მზერით დაანახვებს. ამ მატერიალურ ყოფიერებაში ბოროტება სიკეთის მტერი კი არა, სულის დამამძიმებელი წყვდიადია — ძალა, რომელიც უნდა შეიცნო, რათა მისგან თავი დაიხსნა. ცოდნა თავისთავად არც სიკეთეა და არც ბოროტება, იგი ნეიტრალურია. ყოველივეს განზრახვა განსაზღვრავს: თუ მას სიყვარული მართავს, სინათლის გზაა, ხოლო თუ ამპარტავნობა — დაცემისა.

შესაძლოა, ორივე ტრადიცია ერთსა და იმავეს ღაღადებდეს, ოღონდ სხვადასხვა ენით. ჭეშმარიტება კი მათ შორისაა: ნათელი და წყვდიადი კი არ ებრძვიან, არამედ ერთმანეთს გამოკვეთენ. წესრიგი მთლიანობას იცავს, თავისუფლება კი ცნობიერების სიღრმეს აჩენს.

ევას აკრძალული ნაყოფი რომ არ ეგემა, იგი მარადიულ სიმშვიდეში დარჩებოდა, თუმცა სამუდამოდ უმეცარი. სწორედ წყვდიადია ზრდის ასპარეზი, ხოლო ტანჯვა — თანაგრძნობის სათავე, არჩევანი კი სულის სიცოცხლეა! მხოლოდ ამ ორბუნებოვანი ყოფიერების გავლით შეიცნობს სული საკუთარ თავს — ყველა შეცდომასა და ყოველ განცდას.

სული მიხვდა, რომ თავისუფლება არა დაპირისპირება, არამედ შედეგების დანახვისა და გაცნობიერებული არჩევანის უნარია. ამ არჩევანში მან პირველად იგრძნო შინაგანი ცეცხლი. ეს ცეცხლი მოუწოდებდა შემოქმედებისკენ, შემეცნებისკენ, სიყვარულსა და ცხოვრებასთან ერთად მოძრაობისკენ.

მაგიდასთან ვზივარ და ბავშვების სიცილს ვუსმენ, რომელიც სახლში სამოთხის ნათელის ექოსავით გაისმის. მათი ხმა ჩემი საყრდენია, მათი სითბო კი — ჩემი არჩევანი.

ზოგჯერ მახსენდება, როგორ მივდევდი დროს, რათა დამემტკიცებინა, რომ შემიძლია, რომ მოვასწრებ, რომ მივაღწევ! მუდამ წარმატების კვალდაკვალ მივრბოდი, მას კი მხოლოდ დაღლილობა მოჰქონდა. წინ გადადგმული ყოველი ნაბიჯით თითქოს შინაგან სითბოს ვკარგავდი — თითქოს ნაწილ-ნაწილ ვიცლებოდი.

ახლა კი აქ ვჩერდები. აღარც საკუთარ თავზე ვამბობ უარს და აღარც ცხოვრებისგან ვითხოვ გარანტიებს. და, აი, ის, რაც ოდესღაც სამუდამოდ დაკარგული მეგონა, კვლავ ჩემში ბრუნდება!

ქალღმერთი იუნონა. ზღვარი

ქერუბიმის გამოცდილების შემდეგ სულში დაიბადა შემოქმედებითი ენერგია, რომელსაც სხვათა კონტროლის წადილი შერეოდა. ასე მოევლინა სამყაროს იუნონა, ქალღმერთი, რომლისთვისაც ძალაუფლება და სიყვარული ერთ მთლიანობად იქცა. ქერუბიმი სინათლეს ემსახურებოდა, იუნონა კი თავად მიილტვოდა სინათლედ გარდაქმნისაკენ, თუმცა უკონტროლო ძალა მუდმივად გამოცდის ამ წადილის მქონეთ.

იუნონა იყო ქორწინების, ქალთა ხვედრის, ნაყოფიერებისა და სახელმწიფოებრიობის ქალღმერთი, იმ წესრიგისა და კავშირების მცველი, რომლებზეც დგას სიცოცხლე. მასში თანაარსებობდა დედობრივი სინაზე და მბრძანებლური საწყისი. მას შეეძლო კურთხევა მიეცა, მაგრამ ამავე დროს დაესაჯა კიდეც. მის გულში ქარიშხალი ბინადრობდა და რაც უფრო მეტად ცდილობდა სამყაროს მართვას, მით უფრო ხელიდან ეცლებოდა იგი. მასში განსხეულებული სული სიყვარულის წინააღმდეგობრივ ბუნებას შეიცნობდა: სურვილს, ყოფილიყო სინათლის წყარო და, ამავდროულად, შიშს, სხვის ნათებაში საკუთარი თავი არ დაეკარგა.

იუნონას ბავშვობამ კუნძულ სამოსზე ჩაიარა, სახლში, სადაც სიმკაცრე და წინასწარმეტყველების წინაშე შიში მეფობდა. იგი ხედავდა, როგორ ნთქავდა მამამისი, სატურნი, საკუთარ ახალშობილებს, რათა ბედისწერა მოეტყუებინა. ბავშვისთვის ეს მომენტი ნიშანსვეტად იქცა: ძალაუფლება შეიძლება საფრთხედ შემოგიბრუნდეს, სიყვარული კი — სასჯელად. სიკვდილს გადარჩენილს, სამუდამოდ გაჰყვა იმის განცდა, თუ რას ნიშნავს იყო უმწეო მათ წინაშე, ვისაც შენი მფარველობა მართებდა. მის გულში ჩაიბუდა შიშმა, არ განადგურებულიყო მის მიერ, ვინც მასზე ძლიერია.

ადრეული ასაკიდანვე იუნონამ ისწავლა შინაგანი თრთოლვის დამალვა ამაყი მზერით. მზერა მტკიცე ჰქონდა, სიტყვა — აწონილი, ნაბიჯი — ღირსეული. თუმცა ამ საფარველქვეშ ცოცხლობდა ღალატის მოლოდინი, სხვის ნებაზე დამორჩილების შიში და იმის განცდა, რომ შეიძლებოდა ვინმეს შთაენთქა იგი, ისევე, როგორც მისი და-ძმები. სამყარო დაუცველ ადგილად ეჩვენებოდა და სჯეროდა, რომ მხოლოდ მკაცრ კონტროლს შეუძლია მისი დაცვა.

როდესაც იუნონა წამოიზარდა, იგი საკუთარ ძმას მიათხოვეს. კავშირი, რომელიც ზეციურ ძალთა ერთობად იყო ჩაფიქრებული, მისი ყველა შიშის განხორციელებად იქცა. იუპიტერი ბრწყინვალედ განასახიერებდა იმას, რისაც იუნონას ოდესღაც ეშინოდა და რომლის დაუფლებასაც ახლა თავად ესწრაფოდა.

იუნონამ შეიმეცნა თანამყოფობის ძალა. როცა იუპიტერი მის გვერდით იყო, სამყარო ნათელი და მყარი ხდებოდა. მისმა მზერამ ფორმა შესძინა, თითქოს თავად მისი არსებობა ქმრის თვალებში არეკვლაზე ყოფილიყო დამოკიდებული. მაგრამ როცა ეს მზერა ქრებოდა, იუნონა გრძნობდა არა სიცარიელეს, არამედ საკუთარი თავის გაქრობას; თითქოს სიყვარულთან ერთად თვითონაც ქრებოდა.

მისი სიყვარული ბრძოლად იქცა, ეჭვიანობა კი — გზად, რომ საკუთარი თავი არ დაეკარგა. იუნონას არაერთხელ უნახავს ღრუბლებს მიღმა იუპიტერის ღალატის დასტური. ყოველ ჯერზე ტკივილი მხოლოდ ეჭვიანობას კი არ აღვიძებდა, არამედ ბავშვობის შიშსაც — გამხდარიყო ზედმეტი საკუთარ ცხოვრებაშივე.

მაშინ მან ბრძოლა დაიწყო. მისი რისხვა საზარელი იყო, შურისძიება კი — დაუნდობელი. ყოველი ახალი ღალატისას იუნონას ტკივილი უღრმავდებოდა და იგი მას არა იუპიტერისაკენ, არამედ მათკენ მიმართავდა, ვისშიც საკუთარ დამცირებას ხედავდა. ქმრის საყვარლების დასჯით იგი თითქოს სუნთქვის უფლებას იბრუნებდა. თუმცა, რაც უფრო მეტად ცდილობდა ხელის აღმართვას, მით უფრო იცლებოდა შინაგანად. კონტრასტი ერთგული მეუღლის ხატსა და სასოწარკვეთილების უფსკრულს შორის თანდათან იზრდებოდა. იდეალი, რომელსაც იგი ემსახურებოდა, ხელებში ეფშვნებოდა…

წასვლა არ შეეძლო. იგი გვერდით რჩებოდა არა იმიტომ, რომ მიუტევებდა, არამედ იმიტომ, რომ არ იცოდა, ვინ იქნებოდა მის გარეშე. ქალღმერთი მთელი ცხოვრება ცდილობდა, იუპიტერთან თანასწორობა მოეპოვებინა, ოცნებობდა ერთგულებასა და ორმხრივ სიყვარულზე. ხანდახან, ღამით გამოღვიძებული, ბინდში მის სახეს უცქერდა და ხვდებოდა, რომ სძულდა ეს დამოკიდებულება და ის დამცირება, რომელსაცც მუდმივად ითმენდა ქმრისგან. სურდა სიმშვიდის დაბრუნება, მაგრამ ეს სიმშვიდეც ქმართან იყო დაკავშირებული.

როდესაც იუპიტერმა მინერვა საკუთარი თავიდან წარმოშვა, იუნონამ მწარე იარა მიიღო. ამან მისი, როგორც მეუღლისა და ღმერთების დედის, როლი გააუფასურა. იგი იქცა არარაობად იმის გვერდით, ვინც სიცოცხლეს მის გარეშე ქმნიდა. ამ უიმედობაში იუნონამ სასოწარკვეთილი ნაბიჯი გადადგა — გადაწყვიტა, შური ეძია მოღალატე მეუღლეზე და ბავშვი მისი მონაწილეობის გარეშე ეშვა.

იგი ეწვია ფლორას, გაზაფხულისა და ყვავილთა ქალღმერთს. ფლორას ბაღები სავსე იყო სინათლითა და აყვავებული ტოტების სურნელით. მის გვერდით იუნონამ დიდი ხნის შემდეგ პირველად იგრძნო სულიერი სიახლოვე ტკივილის გარეშე. უყურებდა ფლორასა და ზეფირს, სუნთქავდა მათ სინაზეს და უცნაური, თითქმის მივიწყებული შინაგანი განცდა უჩნდებოდა: თურმე ასეც შეიძლება იყოს!

— ფლორა, როგორ პოულობ სიმშვიდეს ამ მარადიულ სათუთ გარემოში? — ჰკითხა მან და მოცეკვავე ზეფირს გააყოლა თვალი. — ჩემს გულს აღარ ახსოვს, რა არის მოსვენება.

ფლორამ გაიღიმა, მისი მზერა თანაგრძნობით იყო აღვსილი:

— მამაკაცები ქალის ენერგიით იკვებებიან, იუნონა, — ჩუმად მიუგო მან, — მაგრამ შენ უნდა ისწავლო საკუთარი ძალების აღდგენა. ჩვენ, ქალები, ძალას დედამიწისგან, მისი სიუხვისა და ნაყოფიერებისგან ვიღებთ. ეცადე გაიხსენო, როგორ სუნთქავს სამყარო.

იუნონა უსმენდა და გრძნობდა, როგორ ერეოდა ბალახების სურნელი მის სუნთქვას. ფლორამ მას იშვიათი და ნაზი ყვავილი აჩუქა, რომელსაც თავბრუდამხვევი სურნელი ჰქონდა. ლეგენდის თანახმად, სწორედ ამ ყვავილთან შეხებამ მისცა იუნონას ძალა, იუპიტერის გარეშე ჩაესახა ვულკანუსი, ცეცხლისა და მჭედლობის ღმერთი. ეს ყვავილი, რომელსაც მოგვიანებით იუნონას სახელი ეწოდა, ნაყოფიერებისა და დედობის სიმბოლოდ იქცა.

თუმცა, არც ამან მოუტანა იუნონას ნანატრი შვება. ყვავილმა სიცოცხლე კი შვა, მაგრამ სული ვერ დაუშოშმინა. ვულკანუსი კოჭლი დაიბადა, მისი ნაკლოვანება ქალღმერთის შინაგანი ტკივილის სარკედ იქცა. იუნონამ ვერ გაუძლო ამ მწარე ანარეკლს და ჩვილი ოლიმპოს მწვერვალიდან გადააგდო, თითქოს საკუთარი თავისგან გაქცევას ცდილობდა. შემდეგ დიდხანს იდგა მთის ძირას, უსმენდა ქარს და ცდილობდა, აღარაფერი ეგრძნო. ხელები უთრთოდა, თუმცა არ ტიროდა. ქარი თითქოს ერთადერთი იყო, ვისაც მისი მდუმარე სასოწარკვეთისა ესმოდა.

ვულკანუსი მოევლინა სამყაროს, როგორც შეცდომა, რომლის მიჩქმალვასაც ამაოდ ცდილობდნენ. იგი ზღვის ქალღმერთებმა შეიფარეს, აღზარდეს და მჭედლობის საიდუმლოებებს აზიარეს, თუმცა სულის სიღრმეში იგი სამუდამოდ დარჩა იმ მიტოვებულ ბავშვად, რომელიც ოდესღაც საკუთარმა დედამ უარყო.

დედის მიმართ წყენით აღვსილმა, იუნონასთვის დიდებული ტახტი დაამზადა, რომელმაც ქალღმერთი უხილავი ჯაჭვებით შებოჭა, როგორც კი ზედ ჩამოჯდა. ოლიმპოელი ღმერთები მის გათავისუფლებას ცდილობდნენ, მაგრამ ამაოდ. თავისუფლების მოსაპოვებლად იუნონა იძულებული გახდა, ვულკანუსისთვის ოლიმპოზე დაბრუნება ეთხოვა. იგი დათანხმდა, ოღონდ ერთი პირობით: დედას იგი შვილად უნდა ეღიარებინა და ღმერთთა დასში მიეღო.

ეს ამბავი არ არის ხრიკებსა თუ შურისძიებაზე. ეს მიტოვებული ბავშვის ჭრილობაა. და სულმა, რომელმაც ეს გამოცდილება იუნონას სხეულში გაიარა, თან წაიღო იმ დანაშაულისა და ტკივილის მეხსიერება, რომელიც ოდესღაც სხვას მიაყენა.

მოგვიანებით იგი კვლავ დაუბრუნდა ამას, პირველ ადამიანურ განსხეულებაში, სახელით არქიპე, სადაც სულმა სცადა განეკურნა ის, რისი ბოლომდე განცდაც ღმერთების სამყაროში ვერ შეძლო.

იუნონა სულ უფრო ხშირად დუმდა. მისი ძალაუფლება იქცა ჯავშნად, რომლის მიღმაც სიმყიფეს მალავდა. იუნონას ყოველი ამბოხი იყო მცდელობა, დაებრუნებინა ცოცხალი სუნთქვის შეგრძნება. იგი გამოწვევას უცხადებდა არა იუპიტერს, არამედ იმ სიჩუმეს, რომელშიც თავად ქრებოდა. როცა ქმარი უარყოფდა, იგი ცეცხლივით ფეთქდებოდა, თითქოს სურდა, საკუთარი თავისთვის შეეხსენებინა, რომ ჯერ კიდევ არსებობს.

ერთხელ მისმა რისხვამ საბოლოოდ იფეთქა. ქმრის ნების საწინააღმდეგოდ, მან განიზრახა, ხელი შეეშალა იუპიტერის ვაჟის, ჰერკულესის, სამშობლოში დაბრუნებისთვის. იუნონამ დახმარებისთვის ჩრდილოეთის მრისხანე ქარს, ბორეასს, მოუხმო. ქარიშხალი ამოვარდა, ზღვა აირია, აღელვებულ ზღვაში ვეებერთელა ტალღები ეჯახებოდა ხომალდს, სანამ გეზს არ ააცდინა და ნაპირზე არ გამორიყა. გრიგალი ღრიალებდა, ტალღები მუსრს ავლებდა ირგვლივ ყოველივეს, იუნონა კი ოლიმპოს მწვერვალზე იდგა და უყურებდა, როგორ იღუშებოდა ცა. საკუთარი ძალა, რომელსაც ასე დიდხანს მალავდა, ახლა ბოლომდე გამოიყენა.

ამ საქციელის გამო იუპიტერმა იგი სასტიკად დასაჯა. ცასა და მიწას შორის დაკიდა და ფეხებზე მძიმე გრდემლები გამოაბა. ქარი სამოსს უფლეთდა, სხეული ეწვოდა. მისი ყვირილი ოლიმპოს სწვდებოდა, მაგრამ დახმარებას ვერავინ ბედავდა.

ვულკანუსი ხედავდა მის ტანჯვას. მას ახსოვდა ოლიმპოს სიცივე, ახსოვდა, როგორ აქცია დედამ ზურგი, მაგრამ მაინც მივიდა მის გასათავისუფლებლად, არა იმიტომ, რომ აპატია, არამედ იმისთვის, რომ ეგრძნობინებინა: მათ შორის ჯაჭვი კვლავ არსებობდა!

როცა ბორკილები მოხსნა, იუნონამ პირველად შეხედა შვილს მზვაკვრობის გარეშე. მის მზერაში იყო ის, რასაც სახელს ვერ დაარქმევ: სირცხვილი? მადლიერება?.. წამით მათ შორის გაჩნდა ის, რაც მანამდე არასდროს ყოფილა…

იუპიტერმა ეს ვერ აიტანა. რისხვით აღვსილმა, ვულკანუსი ოლიმპოდან კუნძულ ლემნოსზე გადააგდო. მიწამ იგი ძლიერი დარტყმით მიიღო. მას შემდეგ ვულკანის ხელში ცეცხლი ისეთივე მძიმე გახდა, როგორიც მოგონება. უროს ყოველი დარტყმა მას დამცირებას ახსენებდა და შურისძიებით აღავსებდა. კუნძულზე გატარებულმა წლებმა იგი უფრო წყნარი და მშვიდი გახადა, მაგრამ არა — რბილი და ლმობიერი. მან იუპიტერისათვის გამოჭედა ტახტი, მზესავით მბრწყინავი და მზესავით დაუნდობელი. როგორც კი იუპიტერი ზედ ჩამოჯდა, უხილავი ჯაჭვებით მიება ტახტზე და მიხვდა, რომ საკუთარ ხაფანგში გაება.

იუპიტერი იძულებული გახდა, თავის დასახსნელად ვულკანი ოლიმპოზე დაებრუნებინა და იუნონაც გაეთავისუფლებინა.

ამ ამბიდან მალევე იუპიტერი იუნონას ეწვია. მისი ნაბიჯი, როგორც ყოველთვის, აუჩქარებელი იყო, მზერა კი — მბრძანებლური და საკუთარ თავში დარწმუნებული.

— ბორკილები დაიმსხვრა, იუნონა. კმაყოფილი ხარ? — ჰკითხა მან.

ქალღმერთი სვეტს მიყრდნობოდა. სახეზე სიმშვიდე ეხატა, თუმცა მჭიდროდ მოკუმშული ხელები მის შინაგან ბრძოლას გასცემდა.

— გგონია, ჯაჭვები მხოლოდ სხეულზე მეჭდო, იუპიტერ? — მიუგო ჩუმად, — ისინი ჩემს სულში იყო და შენ ისინი არ გაგიწყვეტია.

იუპიტერმა ზურგი აქცია:

— თავისუფლება მოგანიჭე. კიდევ რა გინდა ჩემგან? იქნებ ბოდიშსაც ელი?

— სიმართლეს, — თქვა იუნონამ, — და ერთგულებას. თუმცა, შენ არც კი იცი, ეს რას ნიშნავს.

ღმერთთა მამამ ცინიკურად ჩაიღიმა და შორს ჰორიზონტს გახედა: — ის, რომ შენთან ყოფნა ვამჯობინე, უკვე უდიდესი პატივია შენთვის.

იუნონამ თავი გაიქნია. მის მზერაში არც სიძულვილი იყო და არც პატიება — მხოლოდ დაღლილობა. მიხვდა, რომ ეს საუბარი ვერაფერს შეცვლიდა. მათ შორის დარჩა ნაკვერჩხლები, რომლებიც მზად იყვნენ, ნებისმიერი სიტყვისგან აალებულიყვნენ. ეს არ იყო შერიგება, ეს იყო ერთგვარი ტაიმ-აუტი…

ამის შემდეგ მასზე თითქმის აღარაფერს ამბობდა. გარე სამყარო მის ყურადღებას, დაცვასა და მფარველობას ითხოვდა და იუნონაც მასში პოულობდა ნუგეშს. იგი იცავდა ოლიმპოს, თვალს ადევნებდა წონასწორობას, მართავდა ადამიანთა ბედს. ეხმარებოდა იასონს ოქროს საწმისის ძიებაში, მფარველობდა მეომრებს ბრძოლებში, იცავდა რომს, რომელსაც მოგვიანებით მის ქალაქს უწოდებენ. მისი ძალა სამყაროს ემსახურებოდა, მაგრამ არა — საკუთარ თავს. გარეგნულად წესრიგის შენარჩუნება ახერხებდა, შინაგანად კი — ვერა.

სადღაც სულის სიღრმეში რჩებოდა ის სიცივე, რომელიც ჯერ კიდევ ჩამქრალი გალაქტიკიდან, მეტეორიტიდან და ქერუბიმიდან მოჰყვებოდა. სული, რომელიც ოდესღაც სხვის საზღვრებს არღვევდა, ახლა თავად აღმოჩნდა ტყვეობაში. იუნონამ აღარ იცოდა, სად მთავრდებოდა ძალაუფლება და სად იწყებოდა სიყვარული.

იუპიტერს ტკივილი მოჰქონდა, მაგრამ სწორედ ამ ტკივილით ხვდებოდა იუნონა, სად გადიოდა მისი მოთმინების ზღვარი. ყოველი დარტყმა და ყოველი დამცირება სარკესავით იყო — მასში კარგად ჩანდა, როგორ კარგავდა საკუთარ თავს, თუმცა ამის უმალ მიხვედრა არ იყო ადვილი. ტკივილში ისე გაიჭედა, როგორც ბლანტ ჭაობში და რაც მეტს ფართხალებდა, მით უფრო ღრმად ეფლობოდა. ითმენდა, რადგან წასვლა, უბრალოდ, არ იცოდა. სიყვარული გადარჩენის ინსტინქტში აერია. ყოველ ჯერზე, როცა პატიობდა, ეგონა, რომ საკუთარ თავს, ძველ იუნონას, დაიბრუნებდა, მაგრამ სინამდვილეში მხოლოდ იმედგაცრუება რჩებოდა. მისი ამბოხიც ამაო იყო — სულ ერთ წრეზე ტრიალებდა: ვნებიდან სასოწარკვეთამდე, ტკივილიდან — მოჩვენებით სიმშვიდემდე. იუნონას იუპიტერი კი არ სძულდა, არამედ საკუთარი თავის ის ნაწილი, რომელიც ოდენ ქმრის თვალებში ცოცხლობდა.

ბოლოს, როცა ძალები სრულიად გამოელია, ერთ რამეს მიხვდა: შეუძლებელია, სხვასთან იყო, თუ საკუთარი თავი დაკარგე!

ასე ისწავლა სულმა, რომ ტკივილს სიმართლემდე მიჰყავხარ. ნამდვილი ერთგულებაც იქ იწყება, სადაც საკუთარ თავს არ ღალატობ. სიყვარული, რომელშიც საზღვრები არსებობს, კი არ გაშორებს, არამედ გაძლევს ძალას, იყო სხვის გვერდით და არ გაქრე; უყურო თვალებში და საკუთარი თავი არ დაკარგო. სიყვარული ერთმანეთში გათქვეფა კი არა, ორი ადამიანის შეგნებული სიახლოვეა.

ხანდახან, როცა მითს თავიდან ვკითხულობ, ვფიქრობ: ეს ისტორიები ღმერთებზე კი არა, ჩვენზეა. ყოველ ადამიანში ცოცხლობს საკუთარი იუნონა — ის, ვინც ეძებს ერთგულებასა და სიყვარულს, უფრთხის ღალატს და კარგავს თავს, როცა სიყვარული ბრძოლად იქცევა. და შესაძლოა, განკურნების გზა იქ იწყება, სადაც საკუთარი თავის დამკვიდრებისთვის ბრძოლა მთავრდება.

მოზარდი ვიყავი, როცა იტალიაში გარდის ტბა პირველად ვნახე. წყალი ისეთი სუფთა იყო, თითქოს ცის მთელ კამარას ირეკლავდა. მამასთან ერთად პატარა გემით ვსეირნობდით და უცებ მკაფიოდ ვიგრძენი — ასე მინდა ცხოვრება.

სკოლის გამოსაშვებ საღამოზე შემოგვთავაზეს, სურვილი დაგვეწერა. მე დავწერე სახლზე ტბის პირას, მოგზაურობაზე, ძაღლზე — და დავივიწყე. თხუთმეტი წლის შემდეგ მასწავლებელმა ის ბარათი დამიბრუნა. ხელში მეჭირა და ვფიქრობდი: რა უცნაურად მუშაობს სულის მეხსიერება. და რა ჩუმად სრულდება ოცნებები, რომლებზეც ხმამაღლა აღარ საუბრობ.

ახლა ჩვენ ვცხოვრობთ მთებს შორის, ტბასთან ახლოს მდებარე სახლში. ეზოში კი მართლაც დარბის ძაღლი.

მახსოვს დღე, როცა შენ შეარჩიე შპალერი იუპიტერის ორნამენტით. მაშინ ჯერ კიდევ არ ვიცოდი, რატომ მეცნო ეს ნახატი და რატომ გინდოდა ასე დაჟინებით სწორედ ამ ნახატიანი შპალერის შეძენა. მხოლოდ მოგვიანებით, როცა ამ წიგნს ვწერდი, დავინახე შენს არჩევანში სხვა ისტორიის, სხვა კავშირისა და სხვა სახის გამოძახილი. ეს იყო იმ ნიშნის მსგავსი, რომელიც საუკუნეებს მიღმა გადის. იმ სინათლისა და ძალაუფლების ნიშანი, რომლებმაც ოდესღაც უკვე გადააჯაჭვეს ჩვენი ბედისწერა.

ხანდახან ამ ორნამენტს ვუყურებ და საკუთარ თავს ვეკითხები: ვინ ვარ შენ გვერდით? ცოლი, ოჯახის მცველი? თუ აჩრდილი, რომელიც შენს ნათებაში ითქვიფება, როგორც მელოსი — ლუმენში?

სულ მეშინოდა, ვყოფილიყავი უხილავი, დავკარგულიყავი სხვის ნებაში. ახლა კი, ამ სახლში, ტბის პირას, შენ გვერდით, საკუთარი თავის სიყვარულს ვსწავლობ — იმ სიმამაცით, რომ ვიყო ის, ვინც ვარ.

მაგრამ ეს ყოველთვის არ იყო ასე.

(თბილისი, 2021)

ღმერთი ასკლეპიოსი. მორჩილება

«ყველას გადარჩენა მინდოდა —

მაგრამ ვინ მიხსნის საკუთარი თავისგან?»

ასკლეპიოსის დაბადება თავიდანვე ტკივილით იყო მოცული. მომაკვდავი ქალის მუცლიდან ამოიყვანეს და მისმა პირველმა ჩასუნთქვამ სამუდამოდ შეინახა ის განცდა, რომ სიცოცხლე და სიკვდილი ერთსა და იმავე დროს შეიძლება თანაარსებობდეს… ბავშვობიდანვე ორ სამყაროს შორის ცხოვრობდა — აპოლონის ღვთაებრივი სისხლი ცისკენ ეწეოდა, დედის, კორონიდას მოკვდავი სისხლი კი — მიწისკენ. მამამ ასკლეპიოსი კენტავრ ქირონს მიაბარა აღსაზრდელად. ქირონის გამოქვაბულში ბალახებისა და რკინის სუნი იდგა, ღამღამობით კი კენტავრი ბიჭს სამყაროს სუნთქვის მოსმენას ასწავლიდა. — დაიმახსოვრე, — ეუბნებოდა ქირონი და ხელში ზამბახის ყვავილი ეჭირა, — ჭეშმარიტი კურნება წამლებში კი არა, ჰარმონიაშია. მკურნალი, რომელიც შინაგან სიმშვიდეს დაკარგავს, მხოლოდ დაავადების აჩრდილს ებრძვის. ასკლეპიოსი ყველაფერს ისრუტავდა: იცოდა, როგორ იზრდება პიტნა ნაკადულთან, როგორ გაივლის სინათლე ფოთლის ძარღვებში და როგორ წყდება სუნთქვა, როცა სული სხეულს ტოვებს. მას იქით უწევდა გული, სადაც სიცოცხლისა და სიკვდილის ზღვარი თითქმის ქრება. არ ეშინოდა ამ ზღვრის, პირიქით, მისი გადალახვა სურდა. მასში ისევ ის ძველი ცეცხლი გუგუნებდა, რომელიც ოდესღაც ქერუბიმსა და იუნონას აიძულებდა, კანონისათვის გადაებიჯებინათ, ოღონდ ახლა ამ ცეცხლს სხვა სახელი ერქვა — თანაგრძნობა. ერთხელ მას ქირონის ასული, კასანდრა, ეწვია. შეშინებული თვალებით უყურებდა ბიჭს: — ბევრი მოკვდავი დაგლოცავს სიცოცხლისთვის, მაგრამ იცოდე: როგორც კი მკვდრების გაცოცხლებას დააპირებ, ცა შეიძვრება. ღმერთების რისხვას იგემებ, რადგან მათ კანონს დაარღვევ. ასკლეპიოსს არაფერი უპასუხია. მან უკვე იცოდა, რომ თავის აზრსა და მრწამსს არ შეიცვლიდა,. უბრალოდ, არ შეეძლო იმ ცოცხალ ადამიანთა ცრემლების ცქერა, რომლებიც გარდაცვლილებს დასტიროდნენ. ექიმი რომ გახდა, ადამიანების ტკივილში გადაეშვა. მისი ხელები თითქოს თავად პოულობდნენ საჭირო ბალახებს, მისი შეხება კი იმედს აბრუნებდა. დედის სახე არ ახსოვდა, მაგრამ დანაკარგის სიმწარე მუდამ თან სდევდა. ყოველი სნეული მისთვის სარკე იყო, რომელშიც დედასა და პატიებას ეძებდა. სხვისი ტკივილის შემსუბუქებით საკუთარი იარის მოშუშებას ცდილობდა. რაც უფრო იზრდებოდა მისი ძალა, მით უფრო ძნელდებოდა ცდუნებასთან ბრძოლა. მას აღარ აკმაყოფილებდა მკურნალობა, მას სიკვდილზე გამარჯვება სურდა! მთელ საბერძნეთში გაითქვა სახელი. მის ტაძრებში სნეულები მხოლოდ წამალს კი არ სვამდნენ, მუსიკას უსმენდნენ, ცეკვავდნენ, სიზმრებს ხსნიდნენ და თეატრალურ წარმოდგენებს მართავდნენ. ასკლეპიოსს სჯეროდა, რომ ხელოვნებას განწმენდა შეუძლია, სიჩუმესა და ნდობას კი — ყველაზე უკეთ განკურნება. ზოგჯერ ღამით კლდეებზე იდგა და ცას ასცქეროდა: «მამა, რა დამიტოვე? ძალა, რომელიც მწვავს, თუ სიცარიელე, რომელიც უნდა შევავსო?» — ჩურჩულებდა წყვდიადში, და სურდა დაემტკიცებინა, რომ სიყვარულის ღირსია, მაგრამ რაც მეტ ადამიანს გადაარჩენდა, მით უფრო შორდებოდა სიმშვიდეს. ბერძნებისთვის სიკვდილი გზა იყო სხვა სამყაროსკენ, სადაც სულები მდინარე ლეთეს წყალს სვამდნენ და ყველაფერს ივიწყებდნენ — სახეებს, სახელებს, ტკივილსაც და სიხარულსაც. ასკლეპიოსისთვის ეს დავიწყება სიმშვიდე კი არა, აზრის დაკარგვა იყო. მას არ უნდოდა დაეჯერებინა, რომ მეხსიერება, ადამიანის გული, უნდა წაშლილიყო. ერთხელ, კრეტისკენ მიმავალს, გზაზე გველი შემოხვდა. დაუფიქრებლად მოკლა, მაგრამ მალე მეორე გველი გამოჩნდა, რომელსაც პირით ბალახი მიჰქონდა. შეეხო მკვდარს და ისიც გაცოცხლდა. ასკლეპიოსი მიხვდა, რომ მისი ცხოვრების საიდუმლოს ამოიხსნა! მან იპოვა ბალახი, რომელსაც მკვდრეთ აღდგენა შეეძლო!
მალე ტაძართან მეფე მინოსი მივიდა, ხელში გველის ნაკბენით მკვდარი შვილი ეჭირა. «თუ აპოლონის შვილი ხარ, სუნთქვა დაუბრუნეო», — ევედრებოდა. იმ ღამეს სიზმარში აპოლონი გამოეცხადა: — შვილო, ზღვარს ნუ გადახვალ. სიკვდილი წესრიგის ნაწილია. სამყაროს სუნთქვას ნუ დაარღვევ!
ასკლეპიოსმა თავი დახარა, მაგრამ შიგნიდან სხვა ხმა ესმოდა: «თუ სუნთქვის დაბრუნება შეგიძლია, განა ეს შენთვის ბოძებული ნიჭი არ არის?»
დიდხანს უყურებდა ბიჭის უსიცოცხლო სხეულს. თითები უთრთოდა, როცა შუბლზე შეეხო და პირველად გაბედა ეთქვა არა ღმერთებისთვის, არამედ თავად სიცოცხლისთვის: «სულო, თუ ჯერ კიდევ აქ ხარ, დაბრუნდი». ბიჭმა რომ ამოისუნთქა, ასკლეპიოსი თავზე ადგა და გამარჯვებას ზეიმობდა. მაგრამ სამყარო მაშინვე შეიცვალა. ჰადესი განრისხდა — ასკლეპიოსი მას სულებს ართმევდა. ზევსს შესჩივლა და ცაც გაიხსნა. ელვამ ტაძარი გააპო. ასკლეპიოსმა იგრძნო, როგორ გაუარა ცეცხლმა მკერდში და ბოლო წამს ხმა ჩაესმა: — შენ გაბედე და დიდი კანონი დაარღვიე — სიცოცხლისა და სიკვდილის წონასწორობა დაანგრიე!
მხოლოდ ერთი რამ გაიფიქრა: «ყველას გადარჩენა მინდოდა, მაგრამ მე ვინ გადამარჩენს?» ამ უკანასკნელი ამოსუნთქვისას მიხვდა: ძალა სიკვდილზე გამარჯვება კი არა, მისი აზრის წინაშე ქედის მოხრაა. გაახსენდა ქირონის სიტყვები: «ჰარმონია, ასკლეპიოს». ზევსის ელვამ არა მხოლოდ ტაძარი დაანგრია, არამედ სულიც გაათავისუფლა ილუზიებისაგან. მან დაინახა, რომ სიკვდილის გარეშე სიცოცხლეს აზრი არა აქვს. სწორედ დასასრული ხდის ყოველ წამს ფასდაუდებელს. შესაძლოა, ასკლეპიოსი მარადიულ სიცოცხლეს კი არა, მამის იმ მზერას ეძებდა, რომელშიც აღიარებას დაინახავდა. ზევსმა დააფასა შვილიშვილის ნიჭი და განზრახვის სიწმინდე. აიყვანა ოლიმპოზე და მკურნალობის ღმერთად აქცია. რაც ტკივილით დაიწყო, სიმშვიდით დასრულდა. მას შემდეგ ასკლეპიოსი ცოცხლებს ეხმარება დაანახვოს, რომ კურნება სიკვდილის უარყოფაში კი არა, სიცოცხლის ნდობაშია. ჩემს მეგობართან ვიჯექი, რომლის სიცოცხლეც ნელ-ნელა ქრებოდა. მის თვალებში, რომლებიც ახლახან ოცნებებით იყო გაბრწყინებული, ახლა გარდაუვალთან ჩუმი ბრძოლა აირეკლებოდა. მე ველაპარაკებოდი ჩვენს ბავშვობაზე, ბედნიერ წუთებზე, ვცდილობდი სიტყვებით, ზრუნვითა და ლოცვით გადამერჩინა, მაგრამ მან ხელი მომიჭირა და ჩუმად მითხრა: «ვერ განმკურნავ, ანა. ჩემი გზა ჩემია». ეს სიტყვები დაავადებაზე მეტად მტკიოდა. მაშინ მივხვდი, რომ ყველაფერი უკვე ნათქვამი იყო. ის მასწავლიდა განშორებას; სიყვარულს — გადარჩენის გარეშე. უბრალოდ, გვერდით ყოფნას, როცა ვერაფერს ცვლი. ორი წელი გავიდა მას შემდეგ. სიზმარში ხშირად ვხედავდი, ისევ ვცდილობდი მის შეჩერებას, დაცვას. მაგრამ ერთ დილით გავიღვიძე და ვთქვი: «გიშვებ». იმ წუთას მე ავირჩიე სიცოცხლე — ცხოვრების გაგრძელება ცოცხლებს შორის. ქერუბიმი, იუნონა და ასკლეპიოსი — ეს შემთხვევითი თანმიმდევრობა არ არის. ეს ცნობიერების სამი საფეხურია: ჯერ საკუთარი თავის უარყოფა, შემდგომ — ძალაუფლებასთან გაიგივება და ბოლოს — უბრალოდ, ყოფნა, როცა აღარ გჭირდება იმის მტკიცება, რომ არსებობ.

თავი 4. ადამიანი.
ჩრდილი, ნიღაბი და ეგოს გზა

წარმოიდგინე, შენი სული მილიარდობით წელი ელოდა, რომ ერთხელაც ადამიანად ქცეულიყავი…
ახლა ის სამყაროს შუქით კი არა, თვალებით უყურებს; ვიბრაციით კი არა, სიტყვებით საუბრობს. სხეულში ყოფნისას ის სწავლობს შიშს, სურვილს, ტკივილსა და სიხარულს — ყველაფერს, რაც ცხოვრებას ხელშესახებს ხდის. ადამიანის გზა შიშით იწყება. სიკვდილის, მარტოობისა და უარყოფის შიშით. სწორედ აქ იბადება ეგო — გადარჩენის იარაღი, რომელიც სამყაროს ორად ყოფს: «მე» და «სხვები». ეგო ქმნის ამ ილუზიას, რათა სულმა საკუთარი თავი სამყაროს სარკეში დაინახოს. იგი ათასობით ნიღაბს ირგებს — ხან ამპარტავნობის, ხან მორჩილების, ხან მსხვერპლის ან ცინიზმის, ოღონდ საკუთარ თავში არსებულ სიცარიელეს პირისპირ არ შეეჩეხოს. შეცდომებით, ძალაუფლების წყურვილითა და აღიარების ძიებით, სული ისევ დაკარგულ აზრს ეძებს. მომდევნო ექვსი ცხოვრება სულის მცდელობაა, როგორმე ეს შიში დათრგუნოს. სულს აინტერესებს, შესაძლებელია თუ არა, ააგო აზრი მხოლოდ გარე საყრდენებზე. თუმცა, რაც უფრო მეტად იბრძვის ეგო ძალაუფლებისთვის, მით უფრო შორდება სული საკუთარ ცენტრს.

არქიპე. ხეიბარი. საბერძნეთი. ძვ. წ. XI ს.

ადამიანად არ იბადებიან. ადამიანად ყალიბდებიან. ვდგავარ ჩემს ნათელ ოთახში, სარკის წინ, მზერა ანარეკლს მიჰყვება… აქამდე რატომ ვერ ვამჩნევდი ჩემს გამრუდებულ ნეკნს, თითქოს ვიღაცას უდიერად, აკანკალებული ხელით შეეკოწიწებინოს ჩემი სხეული?
ამ ადგილს ვეხები და კანქვეშ ტკივილის მჭრელი ტალღა მივლის. სივრცე თითქოს სიმკვრივეს იცვლის. სინათლე ინავლება. ჰაერი სქელდება, მე კი ვეღარ შევიგრძნობ სახლის სიჩუმეს — მესმის მხოლოდ საკუთარი სუნთქვა და შორეული, ხრინწიანი ხმა, პირუტყვის ბღავილს რომ ჰგავს. მე არქიპე ვარ. ჩემი სხეული მძიმეა, დამახინჯებული, ჩემთვისვე უცხო. ჩალაზე ვარ მოკუნტული და ამ წამს რაღაც წყდება. ბავშვობა უკვალოდ ქრება და პირველად ვაცნობიერებ, როგორია ტკივილის დროს ადამიანად ყოფნა, საიდანაც იბადება მეხსიერება. როცა ჩვილი არქიპე მოევლინა ქვეყნიერებას, მისმა ფილტვებმა პირველად ხარბად შეისუნთქა ჰაერი. პატარა სხეული ჯერ სიცივისგან შეკრთა, მერე კი — ტკივილისგან, როცა უხეშმა ხელებმა გაამშრალეს. ყოველი ჩასუნთქვა შიგნიდან სწვავდა, მტვრის, ნესტისა და ნაკელის სუნით იყო გაჟღენთილი. ამ პირველი კივილით სული საბოლოოდ დაემკვიდრა სხეულში და ახალი, ადამიანური ხვედრის მოზიარე გახდა. ჩვილი დაბადებისას სასწაულით გადარჩა, დედა კი გარდაიცვალა. მამას ძალა არ ეყო, რომ მარტოს ეტვირთა მისი გაზრდა, ამიტომ ბავშვი ფერმერებს მიაბარა. მათი «სიკეთე» მხოლოდ იმით შემოიფარგლა, რომ ჩვილი გარეთ არ მოისროლეს. ნება დართეს, საქონლის სადგომში დარჩენილიყო. ნაკელის სუნით გაჟღენთილი ცივი იატაკი გახდა მისი აკვანი. მას არქიპე დაარქვეს — «ცხენების მბრძანებელი». რაოდენ ირონიული სახელია მისთვის, ვისი ერთადერთი მეგობრებიც პირუტყვნი გახდნენ. სუსტი და დაბადებიდანვე გვემული, იგი მყარად ფეხზე დადგომას ვერასოდეს ახერხებდა. ყოველი ნაბიჯი ყრუ ტკივილს იწვევდა. წლებთან ერთად ძვლები ელეოდა, სხეული კი დილეგად ექცა, საიდანაც გამოსავალი არ ჩანდა. ცოდნის სამყარო მისთვის დახშული იყო — წერა-კითხვა არავის უსწავლებია. მან ცხოველების ენის მიბაძვა ისწავლა — ცხენების ჭიხვინის, ძროხების ბღავილის. ჩალაზე ეძინა, ბატკნების სუნთქვით თბებოდა და მხოლოდ მათ თვალებში ხედავდა სითბოს ანარეკლს. ამ პატარა, ცოცხალ სამყაროში უფრო უადვილდებოდა ყოფნა, ვიდრე ადამიანებს შორის, რომელთა მზერას მხოლოდ ტკივილი და ზიზღი მოჰქონდა. სადგომის მორუხო კედლებს შორის ერთადერთ ნათელ სხივად აგელიკა, ფერმერის ასული მოევლინა. მხოლოდ ის ხედავდა მასში ადამიანს. პატარა ხელებით მალულად მოჰქონდა მშობლებისთვის მოპარული ნუგბარი. — ჩუმად, არქიპე, — ჩურჩულებდა გოგონა, — აი, გამომართვი. არავის უთხრა, რომ აქ ვიყავი. მისი შეხება ბატკნის მატყლზე ნაზი იყო. მოდიოდა, როცა შეეძლო, უყვებოდა ამბებს ადამიანებზე, ხმაურიან მოედნებზე და მისი ხმა არქიპესათვის ზეციური მუსიკასავით ჟღერდა — მუსიკასავით, რომელიც იმ სამყაროს კარს უღებდა, სადაც ცხოვრება სხვანაირი იყო: მკვეთრი, ფერადი და სიცოცხლით სავსე. არქიპეს გულში იბადებოდა იმედი, რომ სადღაც არსებობს ქვეყანა, სადაც ისიც შეძლებს, იყოს ბედნიერი. ეს არის არქიპეს ისტორიის ყველაზე მძიმე და სევდიანი ნაწილი. აქ სილამაზე და სიბინძურე ერთმანეთშია არეული. მოდი, დათო ტურაშვილისეულად, ზედმეტი პათოსის გარეშე, მაგრამ დიდი გულისტკივილით მოვყვეთ ეს ამბავი: წლები გადიოდა და საქონლის მოვლა სულ უფრო აუტანელ ტვირთად აწვებოდა არქიპეს. ჭუჭყიანი სამუშაო ძალას აცლიდა, მისი სხეული კი, დაქანცული მონასავით, ყოველდღე უარს ამბობდა მორჩილებაზე. დღისით ლანდივით გარბოდა საძულველი ბოსლიდან და ათენის ქუჩებში დაეხეტებოდა. ჭრელაჭრულა ბრბოში, ხმაურიან მოედნებზე მოწყალებას ითხოვდა — ხან ჯამბაზივით იკრიჭებოდა, ხან ცხოველებს აჯავრებდა, ოღონდ ვინმეს ერთი მონეტა გადმოეგდო. საკუთარი სხეული კი არ სძულდა, არამედ ის, თუ როგორ უყურებდნენ სხვები. როცა ვინმეს მზერა მასზე შეჩერდებოდა, გულში თითქოს ყველაფერი ეკუმშებოდა. სურდა, თვალი აერიდებინა, დამალულიყო, გამქრალიყო, მაგრამ მისი სხეული უძრავად იდგა, ყველასთვის ხილული და დაუცველი. ყოველი ჩაცინება თუ ზიზღით სავსე გამოხედვა ბასრი ეკალივით ესობოდა. ხალხი, როგორც უსულო სტიქია, ისე ჩაუვლიდა ხოლმე გვერდით. «გადი აქედან, მახინჯო!» — დაუყვირებდა ვინმე და ზურგში ქვასაც ესროდა. იმ საწყალ მონეტებს, რომლებსაც აგროვებდა, ქსოვილების მაღაზიაში აბრეშუმის ლენტებში ხარჯავდა აგელიკასთვის, ის კი ამ ლენტებს თმებში იწნავდა. არქიპე გაქცევაზე, თავისუფლებაზე ოცნებობდა, მაგრამ იცოდა, რომ ეს აგელიკასთან გატარებულ იმ იშვიათ წუთებს სამუდამოდ წაართმევდა. ზოგჯერ მთაზე აღმართულ ტაძართან მიდიოდა. იდგა მის საძირკველთან, შიგნით შესვლას ვერ ბედავდა — ეგონა, რომ სინათლის ღირსი არ იყო. საუკუნეების შემდეგ ამ ადგილას პართენონს ააგებენ — სიბრძნის ქალღმერთის ტაძარს. «რატომ არის ჩემი ცხოვრება მხოლოდ გაუთავებელი ტანჯვა?» — ეს კითხვა სულს უღრღნიდა. მისი ფიქრები სასოწარკვეთასა და იმ დიდ მადლიერებას შორის მერყეობდა, რომელსაც აგელიკას გვერდით ყოფნის გამო გრძნობდა. მაგრამ რისთვის სჭირდებოდა ეს გამოცდა? მათი სიყვარული ხომ მაინც შეუძლებელი იყო!
ერთ დღესაც ყველაფერს მიხვდა. სიზმარში დედა ნახა, რომელიც მას, პატარა ჩვილს, თბილი ხელებით არწევდა. ის პატარა ბავშვი, რომელიც არქიპეში სამუდამოდ დარჩა, ისევ იქ იჯდა და დედის სიყვარულს ელოდა. აგელიკაც ამიტომ გამოჩნდა მის ცხოვრებაში — სულის იარები რომ მოეშუშებინა და სიცარიელე დედობრივი სითბოთი აევსო. არქიპე რამდენადაც გახსნილი იყო აგელიკასთან, იმდენადვე მიუწვდომელი რჩებოდა დანარჩენი სამყაროსთვის. თავს გარიყულად გრძნობდა და იცოდა, რომ ხალხისთვის მხოლოდ ერთი უსუსური, ხეიბარი მათხოვარი იყო. აგელიკა მისი ცხოვრებიდან ერთ წამში გაქრა, თითქოს ნისლში გაიბნაო. რამდენიმე თვე მის შესახებ არაფერი იცოდა. მისი წასვლით ძალა გამოეცალა არქიპეს გამოფიტულ სხეულს. ტკივილი მისი ერთადერთი თანამგზავრი გახდა. როცა გაძლება აღარ შეეძლო, დაჭრილი ცხოველივით მოიკუნტებოდა ხოლმე ბოსლის ჭუჭყიან ჩალაზე და საკუთარი თავის სიბრალულით ტიროდა. მათთვის, ვინც თავშესაფარი მისცა, ის მხოლოდ უუფლებო მონა იყო, ამიტომაც გადაწყვიტეს, თავიდან მალე მოეშორებინათ, სანამ კიდევ რაღაც ფასი ჰქონდა. იმ ყინვიან ღამეს, როცა ბაზარში საქონელივით უნდა გაერეკათ, არქიპე ციებ-ცხელებისგან იწვოდა და გულში პატარა ბატკანს იკრავდა — თავის ერთადერთ მეგობარს. გონება არეული ჰქონდა, სამყარო კი წყენით დამახინჯებულ ანარეკლად ქცეულიყო. ოცნებობდა სიმსუბუქეზე, ოცნებობდა, პეპლად ქცეულიყო, რომლის არსებობაც კი აღფრთოვანებას იწვევს. მეორე დილას მწარე სიმართლე გაიგო: აგელიკა, მისი ერთადერთი იმედი, უცხოელ ვაჭარზე ძალად გაეთხოვეინათ. შურმა და ბოღმამ ბოლო მოუღო. შეიძულა ისიც, ვისი ხატიც აქამდე ათბობდა — აგელიკა, რომელიც გამოსამშვიდობებლად არ მოვიდა. არ იცოდა საწყალმა, რომ გოგონა ჩაკეტილი ჰყავდათ — არასასურველი ქორწილისათვის ამზადებდნენ. იმავე დღეს, ავადმყოფობისგან დასუსტებული, ბაზრისკენ მიმავალ გზაზე, ტალახიან თხრილში ჩავარდა. მყრალი ლაფი სახეზე მიეცხო, თვალებში ჩაუვიდა და პირიც ნაგვით აევსო. სასოწარკვეთილი ეძებდა ჰაერს, მაგრამ ფილტვები მხოლოდ ტალახით ევსებოდა. ხელი არავინ გაუწოდა. სამყარო ნელ-ნელა ჩაქრა და ბოლო, რაც ჩაესმა, გვერდით ჩავლილი ურმის გულგრილი ჭრიალი იყო. არქიპე ტალახში ჩაიხრჩო — სამყაროსგან გარიყული, როგორც გზის პირას გადაგდებული უსარგებლო ცხოველი. იმ წამს, სხეულსა და ნათელს შორის, სულმა გაიხსენა: მან უკვე იცოდა, რას ნიშნავდა დაცემა. ოდესღაც, სანამ ხორცს შეისხამდა, ის სინათლის არსება იყო, ის ნაპერწკალი, რომელმაც გაბედა წყაროს მოსწყვეტოდა, რათა სიყვარული არა ნეტარებაში, არამედ მატერიაში შეეცნო. როგორც ქერუბიმი, ის ცოდვის გამო კი არ დაეცა, არამედ იმისათვის, რომ გაეგო, რას ნიშნავს გრძნობა. მისი ფრთები, ოდესღაც ცის კაბადონზე რომ ბრწყინავდნენ, ამ ცხოვრებაში არქიპეს მყიფე ძვლებად იქცნენ. ეს არ იყო მხოლოდ დაბლა დაცემა, ეს იყო ჩავარდნა უიმედობისა და წყენის უკუნში. აქ სულმა შეიცნო ადამიანური ყოფიერების ყველაზე დაბალი წერტილი: უსუსურობა, დამოკიდებულება და შური. ამ ცხოვრებაში მან პირველად იგრძნო, რა ძვირფასია უბრალო სიახლოვე და გაგება — ის გრძნობები, რომლებსაც მომავალში ისევ და ისევ დაუბრუნდება, რათა მათი სუფთა ფორმა შეიცნოს — ყოველგვარი პირობებისა და შიშის გარეშე. თუმცა, არქიპეს სხეულიდან ამოსულმა სულმა მცდარი დასკვნა გამოიტანა: ეგონა, რომ ბედნიერება სიმდიდრესა და აღიარებაშია, რომ ძალაუფლებას შეუძლია მოუტანოს ის პატივისცემა და სითბო, რომელიც დააკლდა. სწორედ ეს შეცდომა გახდება მისი მომდევნო დიდი გამოცდა.

ტანიტი. მელკარტის ცოლი. ფინიკია, ძვ. წ. X საუკუნე

გვიან საღამოს ზღვის პირას ვზივარ და წყალში კენჭებს ვისვრი. ტალღებზე წრეები იშლება. ჩემს თითებს შორის თბილი ქვიშა იცრება. ზურგზე ვწვები და ვგრძნობ, როგორ ნელ-ნელა ცივდება მიწა. ცაზე პირველი ვარსკვლავები კიაფობს. ტალღების ხმაურს ნაპირზევე მიაქვს ჩემი ძილი… გემი მესიზმრება. ფინიკიური გალერა, კედრისგან ნაგები, მარილითა და ძვირფასი ხის სუნით გაჟღენთილი. ცხვირს ცხენის თავი უმშვენებს, კიჩოს კი — თევზის კუდი. და, აი, ისიც — გემის კიჩოზე დგას, კაშკაშა ლურჯი ზღვის ფონზე. ძლიერი მამაკაცია, მოკლე, ხშირი წვერით. წელზე ტყავის ფართო ქამარი არტყია, მხარზე კი მოსასხამი გადაუგდია. ცოტა მიამიტური სახე აქვს, ფართო ღიმილი და უსაზღვროდ მიმნდობი თვალები. ნელა ასწია ხელი და დამიქნია. მისი ხმა მესმის, ჩურჩულივით წყნარი, მაგრამ პირდაპირ სულში აღწევს: «შენ მთელი სამყაროს გაკონტროლებას ცდილობდი. იქნებ სამყაროს, უბრალოდ, ნდობა სჭირდება?» მეღვიძება. თავში აბსოლუტური სიჩუმეა, თითქოს საუკუნეების წინ დაწყებული ქარიშხალი ჩადგაო.

ძველ ტიროსში, ფინიკიის სანაპიროზე, იქ, სადაც დღეს სამხრეთ ლიბანის ქალაქი სურია, დაიბადა ტანიტი. მაშინ ზღვა წყვეტდა ბედს, ფისისა და კედრის სუნით გაჟღენთილი ხომალდები კი ცოცხალი არსებებივით იყვნენ, რომელთაც ადამიანები აღელვებულ ზღვაზე სიმდიდრისა და დიდების საძიებლად მიჰყავდათ. ტანიტი ჯანმრთელ და ძლიერ ოჯახში მოევლინა ქვეყანას, სადაც დოვლათი, პატივისცემა და ურყევი წესრიგი სუფევდა.

მამამისი გემთმშენებელი იყო. საკუთარი ხელით მოიპოვა სიმდიდრე, ხომალდებს ვაჭრებისა და მეფე ჰირამისთვის აგებდა. მკაცრი, მაგრამ სამართლიანი კაცი იყო. მის ხელში ხე და ლითონი მარტივად იდრიკებოდა. ტანიტი ბავშვობიდან ხედავდა მასში ძალასა და სიმართლეს.

სახლი, სადაც ის იზრდებოდა, ზღვის სუნთქვას ინახავდა. ფანჯრებიდან ფისის, მარილისა და ახალი ფიცრების სუნი შემოდიოდა. საღამოობით მურისა და დარიჩინის არომატი ტყავისა და იარაღების ხმას ერეოდა. ტანიტი დედას ეხმარებოდა, წერა-კითხვასა და მუსიკას ეუფლებოდა. მისი ხელები ადრეული ასაკიდან მიეჩვია ქსოვილის სირბილეს, ბრინჯაოს ბზინვარებასა და ქვის სიცივეს, მაგრამ მაინც იქით მიუწევდა გული, სადაც ნაპირი მთავრდებოდა.

საათობით იჯდა მამასთან ერთად ზღვის პირას, უსმენდა ტალღების ხმაურს, უყურებდა თოლიების ჰაერში ლივლივს და მზის ჩასვლას ჰორიზონტზე.

— ზღვა ადამიანებს ჰგავს, ტანიტ, — ეუბნებოდა მამა, — არაპროგნოზირებადია. ენდე, მაგრამ მუდამ ფხიზლად იყავი. მერე კი, პაუზის შემდეგ, დააყოლებდა ხოლმე: — დაიმახსოვრე, შვილო: ამ ქვეყნად ყველა თავის სარგებელს ეძებს. ბოლომდე ნურავის ენდობი. ნურავის!

ამას სიმწრით ამბობდა. მისი ხმა გამოხატავდა იმ ადამიანის დაღლილობას, რომელმაც ძალიან ბევრი ომი და ღალატი გადაიტანა. ტვიროსში დასახლებამდე მან ზღვაში იმოგზაურა, მეფე ჰირამის მოგზაურობებში მიიღო მონაწილეობა, დიდი ომების მოწმე გახდა, აფრიკის სანაპირო დაიპყრო და თანამებრძოლები და მეგობრები დაკარგა. მან ისწავლა გადარჩენა სამყაროში, სადაც ძალა სიტყვებზე მეტად ფასობდა, სადაც ნდობა იოლად იქცა სისუსტედ. ეს გაკვეთილები ტანიტს იმაზე ღრმად ჩაებეჭდა სულში, ვიდრე თავად ეგონა. აქედან დაიბადა მისი სურვილი, მხოლოდ საკუთარ თავს დაყრდნობოდა, არავისგან ელოდა დაცვას და არც დაპირებების სჯეროდა. ასე იბადებოდა მასში კონტროლის წყურვილი, რომელსაც კეთილი განზრახვით ნიღბავდა.

მამამისის სახელოსნოში ერთი ბიჭი მუშაობდა, სახელად მელკარტი. ზღვის პირას გაზრდილი ობოლი იყო, მარილით დაღარული ხელებითა და უძირო თვალებით. ვერც ძალით დაიკვეხნიდა და ვერც ჭკუით — უბრალო, თითქმის გულუბრყვილო სიკეთე ჰქონდა. განთიადიდან დაღამებამდე მუშაობდა და ყველაფერი, რაც იცოდა, უფროსებზე დაკვირვებით ისწავლა. ტანიტის მამამ მასში თავისი ახალგაზრდობა დაინახა, ზღვაოსნობა ასწავლა და დროთა განმავლობაში ხომალდიც მიანდო. როცა მელკარტი პირველად გავიდა ზღვაში, ტანიტი ნაპირზე იდგა და უყურებდა, როგორ მიდიოდა ხომალდი, რომლის ცხვირსაც ცხენის თავი ამშვენებდა, კიჩოს კი — თევზის კუდი.

ტანიტმა თავისი საქმე იპოვა. მის სახელოსნოში ლამპები ენთო, რომლებიც საკურთხევლის ცეცხლს მოგაგონებდათ. კედლებზე კი ჩრდილები ცეკვავდნენ; გრძელ მაგიდებზე ქმრის მიერ ჩამოტანილი იისფერი, მწვანე, ლურჯი, ოქროსფერი ქსოვილები და ძვირფასი ქვები ეყარა. ჰაერი ზეთის, სანელებლებისა და ცხელი ცვილის არომატით იყო გაჟღენთილი.

ტანიტი ძვირფას სამკაულებსა და სამოსს ქმნიდა დიდებულებისთვის. ამბობდნენ, მის ნახელავში ზღვის ნაწილაკი ცხოვრობსო. მელკარტს მისთვის პორფირი ჩამოჰქონდა, რომელიც მაშინ ოქროზე მეტად ფასობდა. საღებავს ზღვის ათასობით ლოკოკინისაგან წვეთ-წვეთად აგროვებდნენ და მისით შეღებილი ქსოვილი დროის ქარცეცხლსა და მზის მცხუნვარებას უძლებდა. სწორედ ამიტომ ითვლებოდა პორფირი ძალაუფლებისა და უკვდავების ფერად. შესაძლოა, თავად სიტყვა «ფინიკიაც» ბერძნული სიტყვიდან «phoínix» მომდინარეობდეს, რაც ქართულად «იისფერს» ნიშნავს.